Gouverneur Italiaanse bank wordt kabinetsformateur

ROME, 27 APRIL. De gouverneur van de Italiaanse bank, Carlo Azeglio Ciampi, is gisteravond benoemd tot kabinetsformateur. De 72-jarige Ciampi wil proberen een zakenkabinet te vormen dat Italië een uitweg moet wijzen uit de mafia- en corruptieschandalen.

Als Ciampi slaagt, zou hij de eerste premier worden die niet uit het parlement komt. President Oscar Luigi Scalfaro haalde Ciampi over kabinetsformateur te worden toen bleek dat de politieke partijen het niet eens konden worden over een kandidaat.

Het is een nieuwe aanwijzing dat het huidige parlement niet in staat is tot de politieke vernieuwing die een overgrote meerderheid van de kiezers wenst, zoals bij de referenda vorig weekeinde is gebleken. Scalfaro heeft eind vorige week de leiders van de politieke partijen ontvangen, maar de grootste drie (christen-democraten, ex-communisten en protestpartij Lega Nord) kwamen met onderling strijdige voorstellen.

Betekent de benoeming van Ciampi tot formateur al een poging van Scalfaro om zijn speelruimte ten opzichte van de politieke partijen te vergroten, Ciampi wil verder gaan op deze weg. In een korte verklaring, gisteravond na zijn bezoek aan Scalfaro, zei hij gebruik te zullen maken van zijn grondwettelijke recht om zelf zijn ministers te kiezen. In een breuk met de gangbare gewoonte zal Ciampi daarover niet formeel overleggen met de partijleiders.

Verwacht wordt dat de traditionele slepende formatie hierdoor aanzienlijk kan worden bekort en dat Ciampi nog later deze week, mogelijk morgen al, een ministersploeg zal presenteren.

Ciampi zei dat de hervorming van de kieswet de absolute prioriteit zal krijgen als hij premier wordt. Doel is een kabinet “dat beantwoordt aan het verlangen naar verandering dat is uitgedrukt door het land,” zei Ciampi. Bij het referendum heeft 83 procent van de kiezers op 18 en 19 april gekozen voor een meerderheidsstelsel voor de Senaat. Opzet is hetzelfde kiessysteem in te voeren voor de Kamer, en daarna vervroegde verkiezingen te houden.

Over deze kieswet en de termijn waarop er opnieuw wordt gestemd, is een fel politiek debat te verwachten. De benoeming van Ciampi tot formateur is bedoeld als een garantie dat de Italiaanse economie niet zal lijden onder de politieke problemen. Ciampi zei dat hij de sanering van de overheidsfinanciën, die onder het voorgaande kabinet is ingezet, met hernieuwde kracht wil voortzetten.

In financiële kringen is direct positief gereageerd toen bekend werd dat Ciampi was ontboden op het Quirinaal, het ambtspaleis van de Italiaanse president. De lire steeg ten opzichte van de dollar en de mark. Ook de beurs in Milaan reageerde met een opleving.

De politieke partijen hebben afwachtend gereageerd, ook al omdat het voor het eerst sinds de Tweede Wereldoorlog is dat een kabinet dat buiten de officiële partijlijnen om is gevormd, het vertrouwen zal vragen van het parlement. De christen-democraten en de socialisten hebben gezegd in principe in te stemmen met de keuze van Ciampi. De ex-communisten en de republikeinen, de twee belangrijkste kandidaten om deel te nemen in een bredere politieke coalitie, willen afwachten tot ze het program en de ministersploeg van Ciampi hebben gezien.

De protestpartij Lega Nord vreest dat Ciampi, ook al is hij geen lid van een politieke partij, zolang deel heeft uitgemaakt van de bestuurlijke toplaag dat hij een gevangene zal zijn van de "oude' partijen en daarom geen haast zal maken met vervroegde verkiezingen. Umberto Bossi, leider van de Lega Nord, heeft voor later deze week een grote protestmanifestatie aangekondigd. Volgens hen proberen de christen-democraten tijd te rekken en de massale roep om verandering die bij de referenda opklonk, te doen vergeten.

De Lega heeft ervoor gepleit de vorming van een nieuwe regering toe te vertrouwen aan Mario Segni, de gangmaker achter de referenda voor politieke hervorming en daarmee de morele winnaar vorig weekeinde. De christen-democraten en de ex-communisten zagen Segni niet zitten. Voor de christen-democraten is Segni een verrader, voor de ex-communisten een vernieuwer die wel eens teveel aandacht zou kunnen krijgen.

Ook de gezaghebbende econoom Romano Prodi, die na zijn traditionele fietstochtje zondagmorgen ineens naar Rome werd geroepen omdat hij de meest-aangewezen formateur leek, is op het laatste moment gestruikeld over een veto van de ex-communistische Democratische Partij van Links. Volgens de PDS zit Prodi, die actief campagne heeft gevoerd met Segni, te dicht bij de christen-democratische partij.

Verwacht wordt dat Ciampi, als hij premier wordt, geengouverneur van de centrale bank zal blijven. Een mogelijkheid isdat zijn functie tijdelijk door een ander wordt waargenomen, eenandere mogelijkheid dat hij formeel aftreedt.