Eerste overleg China, Taiwan sinds burgeroorlog van 1949

PEKING, 27 APRIL. China en Taiwan zijn vandaag hun eerste top-overleg sinds de nederlaag van de Chinese nationalisten in de burgeroorlog tegen de communisten in 1949 begonnen. Het overleg, dat plaatsheeft in een neutraal land, de stadstaat Singapore, gaat over niet-politieke zaken en wordt gevoerd door de hoofden van twee onofficiële organisaties die speciaal voor dit doel zijn opgezet.

Wang Daohan (77), oud burgemeester van Shanghai en voorzitter van de Association for Relations across the Taiwan Straits (ARATS) en Koo Chen-fu (76), multimiljardair-zakenman, lid van het Centraal Staand Comité van de Kwomintang en voorzitter van de Straits Exchange Foundation (SEF) schudden vanmorgen voor elkaar de hand in het Neptune Orient Lines gebouw in Singapore en begonnen vervolgens hun eerste zitting die anderhalf uur duurde.

“Het vestigen van contact na een hiaat van 40 jaar is nodig om de vele problemen die er zijn op te lossen. Als we aan tafel gaan zitten en praten kan alles worden aangepakt” aldus Wang. Koo antwoordde: “De mensen aan beide zijden willen een einde aan de confrontatie en een spoedige verzoening”.

Buiten demonstreerden 12 parlementsleden van Taiwans oppositionele Democratisch Progressieve Partij (DPP), die vrezen dat de dialoog tussen de Chinese Communistische Partij en de Kwomintang op een samenspanning tussen de vastelands-ballingen op Taiwan en het regime in Peking ten koste van de autochtone Taiwanezen zal uitdraaien. Het paradoxale is dat de president en sinds kort ook de premier van Taiwan, evenals Koo Chen-fu geboren Taiwanezen zijn.

De DPP-ers droegen een spandoek waarop handhaving van de status quo, dat wil zeggen: een de facto onafhankelijk Taiwan voor onbepaalde tijd, werd geëist. De politie van Singapore maakte aan hun demonstratie een einde.

Er is geen enkele indicatie dat het huidige overleg tot spoedige veranderingen in de status quo zal leiden. De agenda voor de besprekingen is niet-politiek en minimaal, maar het is niettemin van groot symbolisch belang dat twee bekende "notabelen' van beide zijden elkaar, gecamoufleerd als burgers ontmoeten.

Wang is een vriend en mentor van de Chinese partijleider - en sinds kort ook president - Jiang Zemin, wiens voorganger hij was als burgemeester van Shanghai. Koo is een vriend en adviseur van president Lee Teng-hui van Taiwan. De formule van twee privé-stichtingen is gekozen om de weigering van Peking de Kwomintang-autoriteiten in Taiwan als regering te erkennen te omzeilen. De regering in Taipei is even vastbesloten om zich niet te laten degraderen tot provincie-bestuur, dat zich aan de centrale regering onderwerpt.

De grootschalige handels- en investeringsstromen en het personenverkeer tussen Taiwan en het vasteland maakte echter een vorm van communicatie tussen beide overheden dringend noodzakelijk. De handel beliep vorig jaar 7,3 miljard dollar. Taiwanese investeringen in China waren naar schatting 9 miljard en bijna een miljoen eiland-bewoners bezochten het vasteland voor zaken, familie-hereniging of toerisme.

De ARATS en de SEF worden geleid door hoofdambtenaren die pas onlangs uit regeringsdienst zijn getreden. Vice-voorzitter van ARATS is Tang Shubei, tot voor kort vice-minister voor Taiwan-zaken. Vice-voorzitter van de SEF is Chiu Cheyne, die tot voor kort plaatsvervangend secretaris-generaal van president Lee Teng-hui was. De twee hebben het voorbereidend werk voor de huidige topontmoeting gedaan.

Er zullen overeenkomsten over de wederzijdse erkenning van officiële documenten zoals burgerlijke stand en over wederzijdse ontvangst van aangetekende post worden getekend. Verder zullen er besprekingen worden gehouden over bestrijding van smokkel en misdaad in de Straat van Taiwan en verdere uitbreiding van de handel tussen beide zijden, met name meer evenwicht in de handel die zeer sterk in het voordeel van Taiwan is.

Het belangrijkste is een overeenkomst over het vestigen van een geregelde communicatie-structuur. Gestreefd wordt naar nog eens vijf bijeenkomsten dit jaar en daarvoor moeten de procedures worden vastgesteld. Hoog op de agenda voor komende zittingen staat een overeenkomst over investeringsbescherming, maar Tang Shubei zei gisteren nog dat China daarvoor de tijd niet rijp acht zo lang Taiwan geen rechtstreekse handel en investeringen toestaat.

Al het economisch verkeer gebruikt nog steeds Hongkong of Japan als tussenstations. Overeenkomsten over rechtstreeks lucht- en scheepvaartverbindingen zullen dit jaar zeker niet meer aan de orde komen omdat Taiwan daartoe pas na een bredere politieke ontspanning bereid is, onder andere een non-aggressie verdrag. China is daar echter onder geen beding toe genegen omdat alleen (erkende) staten verdragen met elkaar kunnen sluiten. Een ander groot politiek obstakel is China's campagne om Taiwan zijn resterende diplomatieke erkenningen door een kleine 30 landen te ontnemen en het te beletten wapens te kopen om zich tegen een mogelijke invasie te verdedigen.

Zolang China in deze kwesties geen soepeler houding inneemt zal Taiwan de boot afhouden en uiterst voorzichtig en geleidelijk te werk gaan. Niettemin betekenen, wat genoemd wordt de "Koo-Wang gesprekken' een belangrijke verbetering van de atmosfeer tussen beide erf-vijanden.