Opera's over eeuwig Russisch leed

Concert: Koor, orkest en solisten van de Kirov Opera St. Petersburg o.l.v. Valery Gergjev. Programma: A. Borodin: Vorst Igor. Gehoord: 24/4 Concertgebouw Amsterdam. Radio-uitz.: 30/4 19.00 uur Vara Radio 4.

Concert: Koor, orkest en solisten van de Kirov Opera St. Petersburg o.l.v. Valery Gergjev. Programma: M. Moessorgski: Boris Godoenov. Gehoord: 25/4 De Doelen Rotterdam. Radio-uitz.: 28/4 20.02 uur AVRO Radio 4.

De twee opera's die de Kirov Opera dit weekeinde met enorm publiek succes in ons land concertant uitvoerde - Vorst Igor van Borodin en Boris Godoenov van Moessorgski - hebben tal van overeenkomsten. Ze zijn muzikaal sterk verwant en kregen beide hun wereldpremière in het Mariinksi Theater in St. Petersburg, zodat hier sprake is van "authentieke' uitvoeringen. Maar de opera's behandelen ook beide de beproevingen van het Russische volk dat telkens tegen beter weten op rampzalige wijze is overgeleverd aan machtsbeluste leiders en landeigenaren - tsaren en bojaren - onder wier autoritaire optreden en onderlinge strijd het eeuwen lang heeft geleden.

Vorst Igor gaat over de voorspelbaar desastreuze oorlog tegen de Polowetzers in 1185, Boris Godoenov over de bijna totale ondergang van zowel nep-tsaren, valse troonpretendenten èn het Russische volk tijdens de "Tijd der troebelen', omstreeks 1600. Dat juist gisteren het Russische volk - dat in beide opera's de hoofdrol speelt - in het stemhokje nu zelf zijn leider en zijn toekomstig lot kon aanwijzen, kan men in het licht van meer dan acht eeuwen historie zien als een unieke gebeurtenis.

Maar de geschiedenis van het Russische volk lijkt ook te bewijzen dat het in dat land nooit wezenlijk anders zal worden. Al heet Leningrad na de tweede Russische revolutie nu weer St. Petersburg, het keizerlijke Mariinksi Theater produceerde tegen het eind van de vorige eeuw beide opera's vooral om te bewijzen dat de tsaren van de Romanov-dynastie driehonderd jaar zoveel beter waren dan hun voorgangers.

De in 1917 vermoorde tsarenfamilie, de onlangs afgezette communisten en de zich nu moeizaam staande houdende hervormers: ze worden verenigd door het propageren van de muzikale uitbeelding van de Russische ellende. Uit de onder leiding van Gergjev intens bezielde uitvoeringen van de stukken die bij deze musici al meer dan honderd jaar op het repertoire staan, bleek geen spoor van routine, alleen maar nieuwe actualiteit.

Beide vaak aangrijpende uitvoeringen waren ervaren ensemblewerk van het allerhoogste niveau, zonder één zwakke plek in orkest, koor of solisten. Gergjev blijft dag na dag verbazen met zijn fysieke en geestelijke bevlogenheid, die op zeldzame wijze recht doet aan de dreiging van passages met spaarzame noten, zoals de zonsverduistering in Igor, de aardse opwinding van de Polowetzer dansen in Igor, de schittering van de kroningsscène in Boris of aan de diepe tragiek van Boris' dood.

Alle partijen, teveel om hier te noemen, vocale waren zeer overtuigend bezet. Wát een vertolkers voor de karakterrollen en welk een fantastische solisten voor hoofdrollen, zoals Sergei Leiferkus (Vorst Igor) en Galina Gorchakova (Jaroslavna), een sopraan met evenveel allure als volume, zonder een spoor van vibrato. Vladimir Ognovenko is een Boris zonder gemakkelijke effecten en met een voortreffelijke opbouw van zijn rol en een meelijwekkende dood in de troonzaal van het Kremlin, het eeuwige Kremlin.

De twee laatste optredens van de Kirov Opera zijn morgen in het Amsterdamse Concertgebouw (Eugen Onegin van Tsjaikovski, uitverkocht) en woensdag in het Utrechtse Muziekcentrum Vredenburg (Boris Godoenov, nog niet uitverkocht).