Mandela herdenkt "broer' Tambo

JOHANNESBURG, 26 APRIL. Duidelijk aangeslagen, langzaam sprekend, herdacht Nelson Mandela dit weekeinde “mijn broer, mijn kameraad, mijn vriend, mijn collega” Oliver Tambo. Voor de tweede keer in twee weken moest de ANC-voorzitter zaterdag overhaast terugvliegen naar Johannesburg - toen vanuit zijn huis in Transkei na de moord op Chris Hani, nu vanuit Durban na het overlijden van “comrade OR”, zoals Mandela en andere vrienden binnen het ANC de geliefde Tambo noemden.

Oliver Reginald Tambo, nationaal voorzitter van het ANC, overleed in de nacht van vrijdag op zaterdag op 75-jarige leeftijd in een ziekenhuis in Johannesburg na een zware beroerte. Op een persconferentie zei Mandela zaterdagmorgen: “Wij zijn diep bedroefd voor de familie en over dit verschrikkelijke verlies voor dit land. Onze strateeg heeft ons verlaten terwijl we het doel dat hij ons stelde naderen, maar zijn geest leeft voort in al ons werk.” Voor Mandela persoonlijk was het “de afsluiting van een hoofdstuk in onze geschiedenis”.

Mandela en Tambo waren bevriend sinds de jaren veertig, toen zij betrokken waren bij de oprichting van de ANC-jeugdliga. In 1952 begonnen zij samen het eerste zwarte advocatenkantoor in Zuid-Afrika. In 1960 stuurde de organisatie Tambo naar het buitenland. Als president-in-ballingschap was hij dertig jaar lang de architect van het ANC en het diplomatieke en militaire verzet tegen het apartheidsbewind. Terwijl Mandela in de gevangenis uitgroeide tot het symbool van de onderdrukking van zwart Zuid-Afrika, werd Tambo het symbool van de overleving van het ANC en zijn democratische idealen. Als partij-strateeg zette hij het ANC op het pad van de onderhandelingen met de regering over een non-raciaal Zuid-Afrika met de Verklaring van Harare (1989).

Door zijn werk in het buitenland werd Tambo het internationale gezicht van het ANC. Het bleek uit de talloze rouwbetuigingen die dit weekeinde vanuit de hele wereld binnenstroomden: onder andere van de Verenigde Naties, de Europese Gemeenschap, de Organisatie van Afrikaanse Eenheid en een aantal buitenlandse regeringen. De meeste reacties onderstreepten Tambo's onversaagde toewijding aan een democratisch en non-raciaal Zuid-Afrika, dat hij niet meer zal meemaken.

Een van de eerste reacties binnenslands kwam van president De Klerk. “Tambo steunde altijd het vredesproces en speelde een positieve rol in de onderhandelingen. In dit opzicht was hij een voorbeeld om op te volgen.” Inkatha-leider Mangosuthu Buthelezi noemde Tambo's vreedzame houding als voorbeeld. “Hij streed niet om het conflict te creëren, dat nu onder ons is. Laten we terugkeren naar een rechtschapen politiek.”

Oliver Tambo had sinds een beroerte in 1989 een zwakke gezondheid. De moord op Chris Hani, met wie hij jarenlang in ballingschap samenwerkte, had hem sterk aangegrepen. Ondanks zijn ziekte stond hij erop de nachtwake vorige week zondag in de koude van het stadion in Soweto bij te wonen, wat mogelijk zijn toestand heeft verergerd. Tambo wordt zondag begraven in Benoni, waar hij leefde voor hij Zuid-Afrika verliet. In een speciale boodschap vroeg het ANC gisteren zijn aanhang, vooral de jongeren, zich daar te gedragen, want Tambo “was ernstig verstoord geweest over de plunderingen, het vandalisme en daden van geweld” bij de begrafenis van Chris Hani, vorige week.