De sancties hebben veel gevolgen, maar vrede is daar niet bij

Vandaag draait de internationale gemeenschap de Serviërs de duimschroeven aan. Het parlement van de Bosnische Serviërs heeft de kop in de wind gegooid en het vredesplan van Vance en Owen voor Bosnië van de hand gewezen, een pleidooi van de Servische president, Slobodan Milosevic, ten spijt. Dat betekent dat nieuwe VN-sancties van kracht moeten worden. Joegoslavië (Servië en Montenegro) wordt zo goed als volledig gesoleerd, ondanks dat pleidooi van Milosevic.

Of de internationale gemeenschap zich van deze verscherpte sancties meer moet voorstellen dan van die van het afgelopen jaar, is sterk de vraag. De sancties hebben voor de inwoners van Servië dramatische gevolgen gehad. De economie is volledig ingestort. In februari beliep de inflatie drie procent per dag, ofwel 150 procent per maand. Bijna een miljoen mensen (van de 9,7 miljoen) zitten zonder werk, anderhalf miljoen zijn met onbetaald of halfbetaald verlof gestuurd en voor diegenen die werken worden elke twee weken nieuwe salarissen vastgesteld. Een op elke drie Serviërs leeft onder het bestaansminimum. Meer dan drie miljoen Joegoslaven “leven niet maar overleven”, zoals het blad Politika het onlangs uitdrukte.

Dat betekent echter niet dat de sancties, bedoeld om de Serviërs op het vredespad te krijgen, ook daarwerkelijk hebben gewerkt. Dat hebben ze allerminst. Ze hebben de Servische burgers in een spiraal van economische en sociale misère gebracht en van Servië zelf een aards paradijs gemaakt voor mafiosi, criminelen, smokkelaars, zwarthandelaren, zwendelaars en corrupte politici, ordehandhavers en zakenlieden. Maar vrede hebben ze niet gebracht.

Dat kon ook niet en dat was vanaf het begin duidelijk. In de eerste plaats zijn de sancties op enorme schaal geschonden. Ze zijn geschonden aan de grenzen in het noorden (met Hongarije), het oosten (Roemenië, Bulgarije) en in het zuiden (Macedonië). Servische schippers hebben zich met chantage, bluffend en brutaal op de Donau langs de Roemeense en Bulgaarse douane gewurmd, er terecht van uitgaand dat men niet zou durven overgaan tot geweld. Aan de grens met Hongarije hebben vervalste vrachtbrieven en steekpenningen hun werk gedaan. In het zuiden is het internationaal gesoleerde en economisch zwakke Macedonië gechanteerd, met actieve hulp van de Grieken, de laatste bondgenoten van de Serviërs in de wereld. Er zijn ingewikkelde smokkelnetwerken opgezet - en alles wordt gesmokkeld. Als de Serviërs ergens honderd vrachtwagens bestellen, komen die heus wel in Servië terecht, in weerwil van alle blokkades. De cijfers spreken boekdelen: in februari voerde Joegoslavië 7,4 procent meer uit dan in februari 1992 - toen er nog geen sancties waren. De import lag in februari liefst 88,5 procent boven het niveau van februari vorig jaar. Sancties? Welke sancties?

Pag.5: Sancties negeren de Servische mentaliteit

In de tweede plaats konden de sancties niet werken omdat ze geen rekening hielden met de mentaliteit van de Serviërs. De internationale strafmaatregelen hebben de Serviërs er alleen maar toe gebracht zich verder in te graven en te volharden in het eigen gelijk. Toen de hele wereld zich tegen de Serviërs keerde, keerden de Serviërs zich tot hun geschiedenis: eeuwenlang heeft de boze buitenwereld de Serviërs dwars gezeten en gefrustrerd in hun gerechtvaardigde verlangen in één staat te leven. Dat gebeurde in 1878, in 1912, in 1913, in 1945, en zie, het gebeurt nu weer! Waarom mogen opnieuw alle naties in één staat leven - behalve de Serviërs?

De internationale gemeenschap heeft het met de sancties voor de nationalistische manipulators in Belgrado alleen maar makkelijker gemaakt staande te houden dat er tegen de arme Serviërs alwéér een lelijke samenzwering werd gesmeed.

De sancties hebben tot nu toe niet alleen niet gewerkt, ze hebben zelfs averechts gewerkt: bij de verkiezingen van december vorig jaar kostten zij de "vredespartij' van premier Milan Panic de zege en brachten de nationalisten van Milosevic ondubbelzinnig de zege.

Dat wil niet zeggen dat de aanvullende sancties geen gevolgen zullen hebben. De Servische economie is een puinhoop. Smokkel en mafiose praktijken kunnen op den duur een samenleving niet op de been houden. Er tekent zich wellicht een kentering af in het Servische denken. En Milosevic kan niet ten eeuwigen dage blijven vertrouwen op de bunkermentaliteit die de Serviërs eigen is.

Met andere woorden: aan alles zit een kritische grens. Er komt een dag waarop de leiding in Belgrado erkent dat de prijs te hoog wordt. Of dat nu het geval is - Milosevic riep de Bosnische Serviërs vannacht op in te stemmen met het vredesplan dat zijn media in alle toonaarden als een schandelijk diktat hebben verworpen - is de vraag, want die brief kan het zoveelste staaltje vormen van die speciale manipulatie waarop Milosevic een patent heeft.

Maar zelfs als Milosevic die kritische grens gekomen acht en zwicht voor de druk, dan wil dat nog niet zeggen dat met hem ook de Bosnische Serviërs van Radovan Karadzic zwichten. Zij hebben zo hun eigen criteria.

De Bosnische Serviërs leven al eeuwenlang in een sfeer van confrontatie, in vroeger eeuwen als geprivilegieerde boeren-soldaten die het Oostenrijks-Hongaarse grensgebied verdedigden tegen de Turken, deze eeuw in een niet altijd even makkelijke "cohabitatie' met de moslims en de Kroaten. Waar het om het Servische overleven gaat, zijn de Bosnische (en Kroatische) Serviërs nog aanzienlijk roomser dan de paus. Daar komt nog bij dat het besef van het nu-of-nooit, het besef te vechten voor het eigen overleven als natie, bij de Bosnische Serviërs nog veel krachtiger leeft dan bij de Serviërs in Servië.

“Serviërs winnen elke oorlog en verliezen elke vrede”, verzuchtte de Joegoslavische president Cosic onlangs. Die uitlating verraadt een zekere wanhoop en berusting. Maar die emoties waren vannacht heel ver te zoeken bij Karadzic' parlementariërs in Bijeljina. Bijna een jaar van sancties hebben hen niet overtuigd en hebben geen eind gemaakt aan het bloedvergieten. En het is zeer onwaarschijnlijk dat nog scherpere sanctiemaatregelen daarin verandering brengen.