De Mooie Onbekende Simplistische visie op Duitse xenofobie

Voorstelling: De mooie onbekende van Klaus Pohl door Toneelgroep Amsterdam. Vertaling: Marcel Otten. Regie: Lidwien Roothaan. Spel: Chris Nietvelt, Celia Nufaar, Fred Goessens, Kees Hulst e.a. Decor: Floor Oskam. Gezien: 22/4 Theater Bellevue, Amsterdam. T/m 22/5 aldaar. Van 26 t/m 29/5 in de Toneelschuur, Haarlem

Ze zuipen, vloeken en brullen, de stamgasten van hotel-café 'Reichsapfel' in het fictieve Duitse stadje Bebra. Ze slaan gore taal over vrouwen uit en winden zich op over de vreemdelingen in hun stad: "Waar je ook komt! Polakken! Roemenen! Zigeuners! Allemaal tuig!"

In het uit 1991 daterende drama De mooie onbekende stelt de Münchense schrijver Klaus Pohl de vooroordelen van Duitsers tegen buitenlanders aan de kaak. Neveneffect: de vooroordelen die onder het Nederlandse publiek jegens Duitsland bestaan, worden erdoor bevestigd. Alle Duitsers in dit stuk zijn verkapte of openlijke fascisten; tegenover hun lelijkheid staat de schoonheid van de vreemdeling, belichaamd door een jonge Amerikaanse die op een dag het café binnenwandelt. Chris Nietveld vertolkt die Amerikaanse, en haar Vlaamse tongval wekt aanvankelijk enige verwarring. Maar ze speelt haar goed, met kleine gebaren en weinig stemverheffing.

Floor Oskam zorgde voor een hyperrealistisch decor. De massieve houten bar, de sanseveria's in de vensterbank, de deur met het bordje PRIVÉ erop - het is allemaal niet van echt te onderscheiden. In deze toch al naargeestige omgeving wordt de Amerikaanse getuige van de moord op een volkomen onschuldige Pool. 's Nachts dringt een van de moordenaars haar hotelkamer binnen, bedreigt haar met een mes en dwingt haar perverse spelletjes met hem te doen. Zijn geweten zal hem niet storen, want hij betaalt voor zijn genoegen; achteloos stopt hij een briefje van duizend in haar slipje. De advocaat bij wie zij de volgende ochtend een aanklacht tegen de daders indient, is veel te bang om haar te helpen.

Toneelgroep Amsterdam brengt dat alles in een rap tempo, tè rap soms, zoals in de scène waarin de herbergierster een tafelkleed in brand steekt. Zij doet dat zo snel en geroutineerd dat haar wanhoop ogeloofwaardig wordt. Al even zwak is de ontknoping, waarbij de daders opeens precies doen wat het slachtoffer hun opdraagt. Hier krijgt het stuk iets buitengewoon kluchtigs. De advocaat komt in zijn blote kont het toneel op en de heren knorren als tevreden zwijnen, betoverd door de Amerikaanse Kirke.

De mooie onbekende is een radicaal volksstuk, met een heldere indeling in goed en kwaad, met boertige humor, pakkende conflicten en overduidelijke metaforen - zo staat de in allerlei gedaantes terugkerende Duitse herder voor raszuiverheid, gehoorzaamheid en onderworpenheid, drie eigenschappen waar de inwoners van Bebra dol op zijn. De dood van de trouwe viervoeter Doc maakt op de stamgasten van het café meer indruk dan de moord op de Pool, die volgens hen toch al niets te zoeken had in Duitsland.

Misschien was de voortreffelijk afgerichte herdershond van de Amsterdamse gemeentepolitie wel de echte ster van deze even onderhoudende als simplistische vertoning.