Nachtmerrie en wraak

Iets meer dan een maand geleden onderhandelden Kasparov en Campomanes nog over de mogelijkheid om Kasparov terug te halen binnen de Fide, één dag lang zag het er naar uit dat die onderhandelingen succes zouden hebben, maar de volgende dag werd het bereikte compromis weer opgeblazen en zoals dat gaat in een conflict, als de tijd van het compromis voorbij is wordt de strijd verscherpt. Deze week kwam een Fide-commissie, bestaande uit topspelers en bondsofficials, in Brussel bijeen om nieuwe reglementen voor het wereldkampioenschap op te stellen. Niet langer zal de wereldkampioen drie jaar lang rustig kunnen wachten totdat de uitdager hem in zijn hol komt opzoeken. De volgende wereldkampioen (voor alle zekerheid: bedoeld wordt de winnaar van de match Karpov-Timman) wordt al in de halve finales van de kandidatenmatches ingeschakeld. Om wereldkampioen te blijven zal hij twee matches moeten winnen in plaats van, zoals vroeger, één match gelijk maken.

Zo lijkt men te bevestigen dat alle hoop is opgegeven dat de verloren zoon ooit nog thuis zal komen. Kasparov had er al weinig trek in, maar nu het wereldkampioenschap van de Fide in zijn afwezigheid ontwaard is, zal hij er helemaal voor bedanken. Met de nieuwe reglementen is de wereldkampioen niet meer een god op de Olympus, maar slechts de eerste onder gelijken. Bij afwezigheid van Kasparov is dat ook in overeenstemming met de feitelijke situatie. Die eerste onder gelijken zal in 1995 een sterke aandrang voelen om tegen Kasparov te spelen om het Absolute Kampioenschap. Zo zou het dan kunnen gaan zoals Kasparov het graag ziet: de Fide organiseert de kwalificatiewedstrijden voor het lagere volk en de winnaar mag tegen hem in een geprivatiseerde match. Voor Short is de toekomst minder zonnig. Als hij straks tegen Kasparov verloren heeft, mag hij voorlopig niet meer meedoen. Maar alle reglementen die nu worden opgesteld zijn provisorisch. Zoals geen weerman het weer van volgende maand kan voorspellen, zo weet niemand hoe de reglementen van de wereldschaakbond er over twee jaar uit zullen zien.

De wetgevers waren in Brussel bijeen gekomen omdat daar het zonetoernooi van Nederland, Frankrijk, België, Luxemburg en Monaco wordt gespeeld. Het lijkt wel of Brussel een jungledorpje is, verstoken van alle moderne communicatiemiddelen, want toen het toernooi al vijf dagen aan de gang was, was er geen Nederlandse krant die ervan wist, geen persbureau dat de uitslagen vermeldde en, voor zover ik na kon gaan, geen Belgische krant die er ook maar een letter over had geschreven. In de dagelijkse schaakrubriek van de Franse krant Libération vond ik dat na vier ronden Paul van der Sterren en de Fransman Olivier Renet bovenaan stonden met 3,5 punt. Het gaat om twee plaatsen voor het interzonale toernooi. Lautier, lieveling der Fransen, hoeft niet mee te doen, doordat de Franse schaakbond een regel heeft doorgezet die jeugdspelers met een hoge rating een vrije plaats geeft in het interzonale toernooi. Handig gemanoeuvreerd van de Fransen. Hun voorstel werd aangenomen omdat men Kramnik er graag bij wil hebben, en Lautier profiteerde ervan.

Ook zonder Lautier is de Franse afvaardiging veel gevaarlijker dan vroeger. Niet alleen doordat de Fransen zelf sterker zijn geworden, maar ook door de immigratie van geduchte sovjet-grootmeesters als Dorfman, Vaiser en Murey. Nog een geluk voor de Nederlandse ploeg dat Spassky en Sokolov (de Rus Andrej, niet de Bosniër Istvan, die zich in Nederland heeft gevestigd) afwezig zijn. Spassky heeft net tegen Fischer om het wereldkampioenschap gespeeld, een zonetoernooi zou inderdaad beneden zijn stand zijn.

Het is een open toernooi, met ruim dertig deelnemers. Timman komt, als wereldkampioen in spe, in de volgende cyclus in ieder geval in de kandidatenmatches en Piket heeft door zijn hoge rating al een plaats in het interzonale toernooi. Zij hoefden dus niet mee te doen. Zo werd John van der Wiel de aanvoerder van het Nederlandse contingent. De nachtmerrie van iedere favoriet werd voor hem werkelijkheid in de eerste ronde: hij verloor van een volstrekte outsider. De Belg Vandervoort heeft een rating van 2010, 545 punten minder dan Van der Wiel. In een match van honderd partijen zou de door de statistici berekende "verwachtingsscore" 97-3 voor Van der Wiel zijn. Helaas, dit was nu net een van die paar partijen waarin het mis moest gaan.

Wit Vandervoort - zwart Van der Wiel

1. d2-d4 Pg8-f6 2. Pg1-f3 e7-e6 3. c2-c4 b7-b6 4. g2-g3 Lc8-a6 5. Pb1-d2 Lf8-b4 6. Dd1-a4 c7-c5 7. a2-a3 Lb4xd2+ 8. Lc1xd2 c5xd4 9. Lf1-g2 La6-b7 10. 0-0 0-0 11. Pf3xd4 Lb7xg2 12. Kg1xg2 Dd8-c7 13. Tf1-d1 Tf8-c8 14. Ta1-c1 a7-a6 15. Ld2-g5 Pf6-e8 16. b2-b4 h7-h6 17. Lg5-e3 Pe8-d6 18. c4-c5 Pd6-c4 Handig gespeeld. Na 19. Txc4 b5 gaat 20. Pxb5 niet wegens 20...Db7+. Na 19. cxb6 speelt zwart niet gekunsteld 19...Db7+ 20. Kg1 Pb2, maar simpel 19...Dxb6. 19. Da4-b3 b6-b5 20. f2-f3 Pb8-c6 21. Le3-f2 Tc8-d8 22. g3-g4 Dc7-e5 Tot zover heeft zwart met zijn sterke Pc4 geen klagen. Hij dreigt op d4 en e2 te slaan en staat klaar om te vervolgen met Tac8 en d7-d5. 23. Tc1xc4 Dapper en ondernemend gespeeld. Wit krijgt aardige compensatie voor de kwaliteit, maar zwart blijft in het voordeel. 23... b5xc4 24. Db3xc4 d7-d5 25. Pd4xc6 De5-c7 26. Dc4-c3 Dc7xc6 27. h2-h4 Hij mag niet toelaten dat zwart ongestoord tot f6 en e5 komt. 27...f7-f6 28. g4-g5 h6xg5 29. h4xg5

Zie diagram 1.

29...f6xg5 Een vreselijke zet. Na 29...Kf7 zou wit niet voldoende compensatie voor de kwaliteit hebben. 30. Dc3-e5 g5-g4 31. Lf2-d4 g4xf3+ 32. e2xf3 Ta8-a7 33. Kg2-f2 Om een onnozele pion te winnen heeft zwart zijn tegenstander een ideale stukkenopstelling gegeven. Met 33...Tf7 34. Tg1 Tdd7 zou hij zich nog kunnen verdedigen, maar wit zou de beste kansen hebben. 33...Dc6-a4 34. Td1-g1 Da4-c2+ 35. Kf2-e3 Er is geen eeuwig schaak: 35...Db3+ 36. Kd2 Da2+ 37. Kc1. Met 35...Dh7 viel nog tegenstand te bieden, hoewel wits pionnen op de damevleugel op den duur zouden beslissen. 35...Td8-d7 36. De5-b8+ Kg8-h7 37. Tg1-h1+ Kh7-g6 38. Db8-e8+ Td7-f7 39. De8xe6+ Tf7-f6 40. Th1-g1+ Kg6-h7 41. Ld4xf6 Dc2-b3+ 42. Ke3-f2 Db3-c2+ 43. De6-e2 Zwart gaf op. In het toreneindspel lopen de witte pionnen naar dame.

Gelukkig was het in de eerste ronde, dan telt het nog niet zo zwaar in een open toernooi volgens Zwitsers systeem. Een paar dagen later kon Van der Wiel de schade herstellen ten koste van een Franse jeugdspeler.

Wit Relange - zwart Van der Wiel

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 d7-d6 3. Lf1-b5+ Lc8-d7 4. Lb5xd7+ Pb8xd7 5. 0-0 Pg8-f6 6. Tf1-e1 e7-e6 7. d2-d4 c5xd4 8. Dd1xd4 Dd8-c7 9. c2-c4 Pd7-e5 10. Pb1-d2 Lf8-e7 11. b2-b3 Pf6-g4 Om 12. h3 te beantwoorden met 12...Lf6 12. Pf3xe5 d6xe5 13. Dd4-d3 Le7-c5 14. Te1-e2 Lc5-d4 15. Ta1-b1 0-0-0 16. Dd3-g3 f7-f5 17. Pd2-f3 Wit was strategisch overspeeld, maar dit leidt tot een onnodig snel einde.

Zie diagram 2.

17...Ld4xf2+ 18. Te2xf2 Td8-d1+ Wit gaf op vanwege 19. Tf1 Dc5+ 20. Le3 Dxe3+ 21. Kh1 Txb1 22. Txb1 Pf2+ 23. Kg1 Pxe4+ met damewinst.