Het badjassenbestel

Deze krant heeft al jaren geen dagelijkse televisie-recensie meer. Dat is vrij ernstig. Volgens Jan Blokker althans, die in de VPRO-gids van deze week zegt dat het de schuld van de slechte en ontbrekende tv-recensenten bij dagbladen is dat het met de televisie in Nederland nooit wat zal worden. Een prettig onhoudbare stelling.

Mist u dat dagelijkse geschrijf achteraf? Waarschijnlijk alleen omdat het iedere dag loeren door de omgekeerde verrekijker zulke unieke zinnen kan opleveren. Bijvoorbeeld toen Hofland of Komrij het genre beoefenden. In het belang van de letterkunde en uit humanitaire overwegingen werden zij na enige tijd bevrijd uit hun gevangenschap.

Tegenwoordig wordt de vaste recensie waarschijnlijk alleen gemist als er iets moois schijnt te zijn geweest. Om na afloop over mee te praten. Televisie is ontzettend bezitterig en primitief, met dat uitzenden op vaste tijden. Wie daar niet aan wil toegeven kan een steuntje in de rug bij het volhouden van een genformeerde levensstijl wel gebruiken.

Voor het vertoonde op de televisie zelf helpt het natuurlijk niet of erover wordt geschreven. Toen Komrij achter zijn treurbuis vandaan kwam nam het aantal frisse programma's vol vaart en oorspronkelijke ideeën ook niet zienderogen toe. De televisie, dat belachelijk dominante medium in de levens van miljoenen Nederlanders, moet gewoon voor zich zelf zorgen. Des te gekker dat je zelden merkt dat ze daar tobben over de kwaliteit. Het is altijd uitleggen en verdedigen wat je hoort.

Discussies over de omroep gaan bovendien over organisatie en structuren. Wie mag wie zeggen wat er gebeurt. Zo was het donderdag ook weer, toen het toezichthoudend orgaan van de publieke omroep, het Commissariaat voor de Media zijn vijfde verjaardag vierde. Tout Hilversum was in Studio 1 van de KRO samengestroomd om eendrachtig de pluriformiteit te vieren. Er was veel vertrouwen in “de koers die wij samen hebben ingezet”. Ons kent ons, de buitenwereld is ver weg. Joop van den Ende mag wat harde waarheden van de tv-markt vertellen en zelf wisselen we amicaal kleine onvriendelijkheden over bevoegdheden uit.

Ik wil niet verhullen dat ik een bijdrage aan dit evenement heb geleverd.

Gehuurd als hofnar, voor een scheutje zelfkastijding, deed ik een poging de cultuur van dubbelhartigheid waar dit ontroerende bestel zich mee in leven houdt, nog eens onder woorden te brengen. Uit liefde voor een echt publiek bestel, dat uitzendt wat anderen commercieel niet aantrekkelijk genoeg vinden. Of waar anderen het talent voor missen.

Maar je weet van te voren dat je in een andere ringleiding spreekt. Dat is het kenmerk van dit inderdaad unieke bestel van ons: het bestaat bij de gratie van een grote mate van tevredenheid. En wie komt zeggen dat er heel veel inwisselbare rommel wordt uitgezonden om de ideële boodschap en de eigen nestgeur verkoopbaar mee te maken, die “beschikt over onvoldoende feitenkennis”. Heel begrijpelijk en niet verontrustend.

Des te groter was mijn dankbaarheid toen de voorzitter der Katholieke Radio Omroep zomaar een confessie en een toezegging prijsgaf. Hij erkende dat het omroepbestel met al die verenigingen, blaadjes, tellingen en bemoei-systemen nu niet meer zou worden bedacht als je een nieuwe publieke omroep zou opzetten. Toegegeven, het bestel is zonderling maar we hebben het nu eenmaal. Mijn achterban van honderdduizenden verwacht van mij dat ik hun identiteit uitdraag. Heb begrip.

De heer Braks zei verder dat de publieke omroep moet ophouden leden te werven door badjassen, stereo-torens en sleutelhangers aan te bieden. Commerciële activiteiten moeten worden worden opgeschoond. Dat was de toezegging. U ziet, die was vervat in een soort collectieve zelf-opdracht, een intentieverklaring. Maar een oud-minister van landbouw, voorzitter van de programma-commissie van het CDA en kandidaat voor de hoogste post bij de Wereld Voedsel Organisatie FAO in Rome mag worden geloofd op zijn woord. Die zegt zoiets niet ijdellijk.

Het blijft geniaal om strikt private verenigingen te gebruiken om publieke omroep te maken.

Vroeger was het halve land op een dergelijke corporatistische leest geschoeid. Toen was dat gewoon. Dat denken is sinds het midden van deze eeuw wat in onbruik geraakt. Geen nood, in de omroep noemen we het nu privatisering. De strekking blijft de zelfde: de overheid eist eerst een bemoeirecht op en geeft vervolgens bevriende particuliere instanties het recht die kennelijke overheidstaak uit te oefenen.

Dat bezorgt ons dus Rocky V, All you Need is Love, Kwispelen, de TV-Show, Banana Split, en al die andere uniek-publieke programma's waarvoor wij omroepbelasting moeten betalen. Hoe meer van die publiekstrekkers er komen hoe beter, legde minister d'Ancona donderdag doodleuk uit. Liever een brede, en wat minder zuivere publieke televisie, dat is goed voor de sociaal-culturele ontplooiing van brede lagen van de bevolking. Goed voor de legitimatie van de tolheffing voor de publieke omroep.

Het bestel is vitaler dan ooit. Gisteren heeft mevrouw d'Ancona een wetsontwerp door de ministerraad gekregen dat de publieke omroep zoals wij die kennen meer zelfstandigheid geeft. Nu de verenigingen zich een klein beetje per tv-net bij elkaar hebben laten drijven, mogen zij het verder zelf regelen. Soevereiniteit in eigen kring. Het wordt weer gewoon de oude publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie. Zij krijgen een concessie voor tien jaar en KRO-voorzitter Braks vroeg maar direct of tijdens die periode het toezicht ook even aan de omroepen zelf kon worden overgelaten. Heel konsekwent. Moet de minister doen. Bekent zij tenminste kleur en hoeft zij niet zo lang over "marktaandelen in de audiovisuele sector' te praten. Daar zorgt Joop van den Ende wel voor.

Om het eens anders te zeggen: er zijn in de loop van een week heel wat aardige en interessante programma's op 1,2 en 3, niet allemaal even moeilijk, cultureel en verheven, maar goed gemaakt in hun categorie. Daar is een heel "publiek' tv-net mee te vullen. Maar wij hebben er drie. De rest is vulling, om advertenties te trekken, of de levens-boodschap stiekem tussen te stoppen. Niemand kon donderdag in Hilversum uitleggen waarom die lawaaierige betutteling moet. Van het omroepgeld is die ene zender te maken. Waarom doen we dat niet? Hoort WVC niet bij die overheid die zich nu eens echt op kerntaken gaat toeleggen?