Bonn wordt nerveus door conflict over bejaardenzorg

BONN, 24 APRIL. Er hangt weer eens een crisisachtige lucht in Bonn. Het grote Duitse plan voor een collectieve verzekering voor de bejaardenzorg lijkt op losse schroeven te raken. De verergerende economische recessie en het naderbij komen van de Bondsdagverkiezingen (1994) werpen voor de regeringscoalitie en de vergrijzende bevolking letterlijk hun schaduwen vooruit.

De coalitiepartijen (CDU/CSU en FDP) verwijderen zich weer van het moeizame compromis op hoofdzaken dat zij juni '92 bereikten over de financiering en de invoeringstermijn van de Pflegeversicherung. De in juni aftredende FDP-voorzitter Otto graaf Lambsdorff legde deze week alvast een bommetje onder dit miljardenproject, dat voor de CDU en de oppositionele SPD, voor een grote meerderheid in de Bondsdag dus, van kardinaal belang is. Ja, dat voor de verantwoordelijke minister Norbert Blüm (CDU, sociale zaken) móet doorgaan, “want anders is de CDU als volkspartij mislukt”.

De gewezen minister van economische zaken Lamsdorff (FDP) gelooft “absoluut niet” dat het nog kan lukken om, zoals afgesproken, een compensatie van 5 tot 6 miljard mark 's jaars te vinden voor de extra premielasten (de helft van de kosten) die de werkgevers zouden moeten gaan dragen.

De diepe recessie waarin de Duitse economie is gedoken, de nog jaren enorme kosten van de Duitse eenwording en de voor 1995 al in het Solidariteitspact afgesproken belastingverhogingen geven de FDP-bezwaren hernieuwde actualiteit. Donderdag was FDP-minister Günter Rexrodt (economische zaken) er als de kippen bij om als Lambsdorffs echo te fungeren: “Tegen deze achtergrond is het consequent om te zeggen dat de verzekering voor de bejaardenzorgop deze basis niet kan doorgaan, we moesten daar nu maar van afstappen”.

Rexrodt's opmerking gaf voedsel aan het vermoeden in de CDU en de SPD dat het om een zorgvuldig voorbereid liberaal complot gaat, om “verraad”, zoals de SPD-Bondsdagspecialist Rudolf Dressler het noemde. Heiner Geissler, vice-fractieleider, man uit de linkervleugel van de CDU en mede-ontwerper van het zomercompromis van vorig jaar, spreekt al van “een zware belasting van de coalitie”. Grote woorden, maar de echte zwaargewichten zijn niet opgewonden. CDU-fractieleider Wolfgang Schäuble noemt de verbale veldslag “overbodig” en kanselier Helmut Kohl houdt zich nog even helemaal stil.

Blüm is een representant van de sterke oude “sociale vleugel” van de CDU. Hij zoekt al sinds vorige zomer vruchteloos naar zo'n compensatie, die hij eind mei moet hebben gevonden, wil de verzekering voor bejaardenzorg deze kabinetsperiode nog tijdig wettelijk rondkomen.

De minister heeft op voorstellen om van een al dan niet christelijke feestdag (paas- of pinkstermaandag dan wel 3 oktober - de dag van de Duitse eenwording) een onbetaalde werkdag te maken woedende reacties gehad van de kerken, de SPD en de vakbeweging. De overkoepelende vakbond DGB noemde zulke gedachten al “een oorlogsverklaring die de sociale vrede in dit land zou beëindigen en de Duitse werknemers zou terugbrengen naar de jaren dertig”. Andere voorstellen van Blüm, bijvoorbeeld om de eerste ziektedag van werknemers voortaan niet meer te vergoeden (een zogenoemde Karenztag) of de vergoeding voor de eerste paar ziektedagen op 70 of 80 procent te stellen, hebben ook tot massale woede van de vakbeweging en bezorgde reacties uit de medische wereld geleid.

Voor de CDU was het een vervelende politieke complicatie dat de FDP erop kon wijzen dat juist CSU-voorzitter Theo Waigel, minister van financiën, deze week moest komen meedelen dat hij zijn geraamde financieringstekort voor dit jaar alvast naar boven moet corrigeren tot 70 à 75 miljard. Een correctie die Lambsdorff ook aangreep om openlijk de vakkundigheid van Waigel te betwijfelen. Aan weerskanten van de CDU wrijven CSU en FDP zich als “Intimfeinde” graag aan elkaar naar een scherper profiel. Zeker als de verkiezingen dichterbij komen.

De sfeer in de coalitie is maar matig. Spanningen over de grondwettelijke toelaatbaarheid van de inzet van Duitse soldaten in VN-verband buiten het Navogebied (boven Bosnië, in Somalië) zijn twee weken geleden maar tijdelijk door het Constitutionele Hof uit de lucht gehaald. De economische recessie, die vele jonge Duitsers alleen uit boeken over vroeger kennen, maakt nerveus. Dat geldt zeker voor een coalitie die zichzelf juist op financieel-economisch terrein competenter acht dan de oppositie. Een pijnlijk teken aan de wand was donderdag de manier waarop bankpresident Helmut Schlesinger de beperkte Duitse renteverlaging verdedigde. Namelijk met klachten over de schuldenpolitiek van Bonn en de verzekering dat de Bundesbank het “internationale vertrouwen in de stabiliteit van de D-mark” moet zien te bewaren.

“De Pflegeversicherung komt er, en met deze coalitie”, zei minister Blüm gisteren tegen het massablad Bildzeitung. “Blüm zoekt naar de kwadratuur van de cirkel”, zei graaf Lambsdorff namens de FDP. De CDU zou zaken kunnen doen met de SPD, die daar wel oren naar zou hebben. Dát wil Kohl zeker niet. Na de zomer begint de verkiezingscampagne eigenlijk al, hij moet zich dus haasten.