Sonja Oudendijk Galerie Espace, Kerkstraat 276, ...

Sonja Oudendijk Galerie Espace, Kerkstraat 276, Amsterdam. T/m 10 mei. Di-za 12-17.30u, zo 2 mei 14-17u. Prijzen van ƒ 1500,- tot ƒ 12.000,-

Joep van Lieshout Galerie Fons Welters, Bloemstraat 140, Amsterdam. T/m 2 mei. Wo-za 13-18u, zo 14-17u. Prijzen van ƒ 600,- tot ƒ 15.000,-

Tim Ayres Galerie Onrust, Planciusstraat 9A, Amsterdam. T/m 15 mei. Wo-za 13-17.30u. Prijzen vanaf ƒ 850,- (tekeningen) tot ƒ 5000,- (schilderijen).

Sonja Oudendijk

Reizen als bron van inspiratie voor kunstenaars is beslist geen nieuw verschijnsel. Was vroeger Italië bij Noordeuropeanen een geliefd reisdoel, in de negentiende eeuw kwam het Nabije Oosten in zwang en tegenwoordig is er bijna geen plek op aarde die niet door kunstenaars is bezocht. Sonja Oudendijk (1958) is ook een reiziger. Haar recente beelden bij galerie Espace herinneren aan reizen naar Afrika en China. De souvenirs die zij meebracht, zoals versleten krukjes waar kooplieden op zitten, een kop van een Chinees of twee houten beelden van een Afrikaan in westers kostuum verwerkte zij tot installaties. Het zijn geen bijzondere of mooie voorwerpen. De Afrikaanse beelden en de Chinees met spleetogen zijn duidelijk produkten van de toeristenindustrie. Van de Afrikaanse beelden maakte zij multiples in was, brons en aluminium. In combinatie met twee vierkanten zuilen met hetzelfde formaat als de figuren kunnen ze op verschillende manieren worden opgesteld en genterpreteerd.

Bij de Chinese kop ging Oudendijk op een vergelijkbare manier te werk. Van twee versies met verschillende hoofddeksels maakte zij in geglazuurd aardewerk negentien afgietsels. De koppen, die zijn uitgevoerd in vier pasteltinten, liggen in verschillende configuraties bij elkaar op de grond. De titel van dit werk is tevens de titel van de expositie: Time, Place and Thought combined. Het gaat Oudendijk niet zozeer om de beelden afzonderlijk, maar om wisselende combinaties van elementen met steeds nieuwe betekenissen.

Dat geldt ook voor de tentoonstelling als geheel. Haar eigen bezigheden beschouwt Oudendijk als "een vorm van escapisme in positieve zin'. Met eenvoudige middelen wil zij een tegenwicht bieden "voor deze technologische tijd'. Zelfportret bijvoorbeeld bestaat uit een kapstok met vijf ijzeren haken waaraan eenzaam een koperen narrekap hangt. Binnenin de muts zit een stukje bont dat misschien verwijst naar het zachtaardige karakter van de kunstenaar/nar. Reizen, carnaval en kunst dienen, zo suggereert Oudendijk, als tijdelijke uitlaatkleppen voor de spanningen die de westerse, rationele samenleving veroorzaakt. Een definitieve oplossing voor deze problemen heeft ze niet. Wel zijn er verschillende oprolbare loden ladders en een soort eenvoudige reisnecessaire met werktuigen op de tentoonstelling aanwezig. Onmisbare hulpmiddelen die een vlucht uit de alledaagse realiteit kunnen vergemakkelijken.

Galerie Espace, Kerkstraat 276, Amsterdam. T/m 10 mei. Di-za 12-17.30u, zo 2 mei 14-17u. Prijzen van ƒ 1500,- tot ƒ 12.000,-

Joep van Lieshout

De tentoonstelling van Joep van Lieshout bij galerie Fons Welters heeft het karakter van een rommelige werkplaats annex showroom. Voor deze gelegenheid timmerde Van Lieshout een verplaatsbaar houten kantoortje, dat doet denken aan de ruimtes die men bij de ingang van garages aantreft. Binnenin staan zelfgetimmerde kasten, een houten bureau en een "zitje' bestaande uit twee buisstoelen en een rond tafeltje dat met duidelijk zichtbare schroeven slordig in de vloer is vastgezet. De wanden zijn voorzien van praktische vakken voor folders - het rode tapijt moet aan het kantoor enige allure verlenen. Het is niet toevallig dat ik aan garages moest denken: Van Lieshout blijkt een amateur autocoureur die vorig jaar bij autoraces in Zandvoort in de Opel Ascona klasse de derde prijs behaalde. Aan de muur hangt als dank aan "sponsor Fons Welters' een ingelijste foto van de race en de prijsuitreiking.

De tentoonstelling geeft in beelden, foto's en tekeningen een beknopt overzicht van wat Van Lieshout (1963) vanaf zijn academietijd in Rotterdam en later op Ateliers '63 in Haarlem heeft gedaan. De vroegste beelden, een smidsvuur dat door twee grote blaasbalgen wordt aangeblazen en twee zelfgebouwde (onbruikbare) machinegeweren bestaan uit hout en gelast ijzer. De krat- en stoeptegelsculpturen uit 1987 vertaalden niet alleen de strenge Amerikaanse minimal beeldhouwkunst naar een herkenbaar, Hollands niveau, maar riepen ook vragen op over de grens tussen kunst en commercie. De grens tussen kunst en design werd overschreden door Van Lieshouts felgekleurde meubel- en sanitairsculpturen. Deze gebruiksvoorwerpen zijn in ongelimiteerde oplage leverbaar. Plattegronden en tekeningen van zijn eigen woon- en werkruimtes geven een voorbeeld van de praktische toepassing.

Onlangs zette Van Lieshout de stap naar de architectuur. Behalve genoemd kantoortje zijn er enkele houten maquettes te zien van zijn eerste opdrachten en een compleet uitgeruste tweepersoons-slaapunit van golfplaat die op elke gewenste plaats aan de gevel van een huis bevestigd kan worden.

De ontwerpen van Van Lieshout dragen de sporen van de handige klusjesman die een karweitje snel en ongehinderd door zoiets als de Goede Smaak fikst. Ze zijn provocerend en werken ontregelend. In deze context worden zelfs macho symbolen zoals snelle auto's, geweren en een meer dan manshoge "Biopik' (aangekocht voor de Rotterdamse Stadscollectie), acceptabel.

Galerie Fons Welters, Bloemstraat 140, Amsterdam. T/m 2 mei. Wo-za 13-18u, zo 14-17u. Prijzen van ƒ 600,- tot ƒ 15.000,-

Tim Ayres

Teksten op schilderijen en titels hebben meestal een sterke aantrekkingskracht op de toeschouwer. Meer dan de compositie, de kleuren en lijnen lijken zij de sleutel tot de betekenis van een schilderij. The distances are great and the terrain is rough staat op een van de nieuwe schilderijen van Tim Ayres (1965) die bij galerie Onrust te zien zijn. De informatie dat deze tekst afkomstig is uit een bericht over de hulpactie van het Amerikaanse leger in Somalië, zegt bij nader inzien toch minder over het schilderij dan de vormgeving. Tussen de tekst en de ondergrond van verschillend gekleurde rechthoekige vlakken bestaat een subtiele relatie.

Op Higher Moral Ground zijn de woorden in drie regels over de volle breedte in de bovenste helft van het paneel geschilderd. De ondergrond is diep zwart-paars. Bij een bepaalde lichtval zijn hierin zwarte banen te zien. Deze combinatie van kleur en tekst deed mij denken aan het werk van de Amerikaanse kunstenaar Ad Reinhardt (1913-1967). Reinhardt was een moralist met strenge opvattingen over kunst en kunstenaars die de laatste jaren van zijn leven uitsluitend zwarte schilderijen maakte.

Uit deze tentoonstelling van de Engelsman Ayres die sinds zijn studie aan de Rijksakademie (1989-91) in Amsterdam woont, spreekt ook een zekere strengheid. Alle panelen hebben hetzelfde formaat en zijn bedekt met een glimmende vernislaag. Op een aantal staat geen tekst maar een eenvoudig lijnenpatroon dat soms beeldvullend is, maar ook groter of kleiner kan zijn. Zo ontstaan series werken waarin de verhouding figuur-ondergrond wordt onderzocht. De ritmische afwisseling tussen de werken onderling en de kleine afwijkingen van het strakke patroon zorgen ervoor dat de afwezigheid van tekst niet als een gemis wordt ervaren.

Galerie Onrust, Planciusstraat 9A, Amsterdam. T/m 15 mei. Wo-za 13-17.30u. Prijzen vanaf ƒ 850,- (tekeningen) tot ƒ 5000,- (schilderijen).