President onderschat offervaardigheid van de kiezers; Clintons imago loopt een deuk op

WASHINGTON, 23 APRIL. Negen dagen voor de mythische honderdste dag van zijn presidentschap ziet Bill Clinton er uit als een verliezer. Zijn populariteit is beneden de 50 procent gezakt. De Republikeinse minderheid van de Senaat heeft hem afgelopen woensdag een zware nederlaag toegebracht door zijn economische stimuleringsplan te blokkeren.

De Republikeinen stonden verbaasd over hun eigen macht. In een overwinningsroes overzag de leider van de Republikeinse minderheid, Robert Dole, het slagveld. “Bill Clinton moet niet denken dat we niet meer met hem willen samenwerken”, sprak de nieuw gekroonde onderkoning minzaam.

Clinton had er tevergeefs op gerekend dat de Republikeinen een langdurige obstructie van het debat niet aandurfden. Obstructie is een riskante tactiek. Het geeft een minderheid de mogelijkheid om door misbruik van de procedureregels een stemming te blokkeren. Senatoren mogen namelijk altijd praten als ze willen en van dat recht maken ze graag gebruik, met lange citaten van Livius, Jefferson en de bijbel.

Vroeger vergde obstructie nog enig uithoudingsvermogen. Senatoren moesten dag en nacht doorpraten om de obstructie te laten doorgaan. Dan lazen ze soms voor uit het telefoonboek. Nu kan de Senaat zelfs gedurende de obstructie met reces gaan. Alleen met 60 stemmen kan er tot stemming worden overgegaan, maar er zijn slechts 57 Democraten. Clinton is er niet in geslaagd om Republikeinen tot zijn kamp over te halen. Het door Clinton gebezigde argument, dat de Republikeinen de door de kiezer gewenste veranderingen blokkeerden en dat de politieke patstelling van vorig jaar werd voortgezet, werkte niet.

De kiezers zijn lauw over het stimuleringspakket, dat volgens economen te onbeduidend is om enig effect te hebben op de nationale volkshuishouding. Voor Clinton moest het pakket de pil van de lasten vergulden. Maar veel kiezers willen liever dat er tegenover de zwaardere lasten extra bezuinigingen staan. Vanaf de eerste dag van zijn campagne heeft Clinton de offervaardigheid van de kiezers onderschat. Zijn Democratische tegenkandidaat, Paul Tsongas, wond geen doekjes om de noodzaak tot nationale afslanking en hij won in een flink aantal deelstaten ondanks zijn geringe uitstraling en zijn weinig professionele verkiezingsorganisatie. Na het verlies van Tsongas kwam de uitdaging van de populistische miljardair Ross Perot, die met zijn clean out the barn retoriek het wantrouwen tegen spilzieke politici alleen maar versterkte. Onder zijn druk heeft Clinton besloten om de bestrijding van het begrotingstekort serieus te nemen.

Het lot van het stimuleringsplan werd bezegeld, toen iemand in het Witte Huis op nota bene 15 april, de sluitingsdatum voor de belastingformulieren, liet uitlekken dat de regering een BTW-heffing overweegt om de hervorming van het ziektekostenstelsel te financieren. Het was het bewijs dat de Republikeinse strijd niet tevergeefs werd gevoerd. Clinton werd vorige week als een echte "belast-en-spendeer-president' afgeschilderd. Een BTW-heffing past niet vlak na de op een na grootste belastingverhoging in de geschiedenis.

Clintons twee pogingen om een compromis te sluiten met de Republikeinen waren vernederend. Dole hield steeds de vinger omlaag.

Op zich is het stimuleringspakket niet zo belangrijk. De vijfjarenblauwdruk voor verlaging van het begrotingstekort is al aangenomen. En delen van het extra pakket worden in stand gehouden. De geplande vier miljard dollar, bestemd voor verlenging van de periode voor werkloosheidsuitkeringen, wordt deze week door het Congres gejaagd. Een paar resten, zoals zomerbanen voor kansarme jongeren in steden als Los Angeles, kan hij nog in andere posten onderbrengen. Maar Clintons verlies is het eerste bloed dat de wolven ruiken. Gesterkt door hun overwinning gaan de Republikeinen nog verder aan Clintons plannen kluiven. Een maand geleden werden de Republikeinen nog verguisd in de stad, nu spelen ze weer een rol van betekenis. Obstructie zullen ze niet altijd kunnen hanteren, omdat het ook staat voor stagnatie.

De eerste tekenen van zwakte toonde Clinton, toen hij bezweek voor de druk van senatoren uit het westen. Die protesteerden vorige maand tegen Clintons afschaffing van gratis mijnbouw en grazen voor vee op federaal land. Het was een teken dat met de president iets te regelen valt. Zo zou het ingewikkelde vlechtwerk van zijn begrotingsplan, waar de lasten evenredig zijn verdeeld, kunnen instorten.

En hoe moet het met de hervorming van het stelsel van ziektekostenverzekering als een eenvoudig stimuleringsplan er nog niet eens doorkomt? De politiek minder scherpe Hillary Rodham Clinton heeft met 400 bollebozen, buiten het ministerie van Volksgezondheid om uitgezocht hoe het stelsel moet worden veranderd. Het werd een lange verlanglijst. Deze week ging het in de computer en het bleek twee keer zo duur als de groep verwachtte: 175 miljard dollar per jaar. Nu worden er al wat wensen van de lijst gehaald om de kosten terug te brengen. Het ziet er naar uit dat de mammoethervorming voor dit jaar al niet meer op het programma staat. Clinton heeft al teveel op zijn lijst. Maar sommigen vragen zich al af of Clinton met zijn volle programma nog tot enige hervorming van het stelsel van ziektekostenverzekering in staat is.