Luchtmacht past uitrusting aan voor missies in Joegoslavië; F27's tegen raketten beschermd

EINDHOVEN, 23 APRIL. De Koninklijke Luchtmacht rust twee van haar Fokker Friendships uit met beschermingsmiddelen tegen hittezoekende raketten. Dit maakt de toestellen breder inzetbaar in gebieden waar guerillagroepen actief zijn, zoals Joegoslavië.

Een vliegtuig uit de lucht schieten kan in principe op drie manieren: met radargeleide raketten, met hittezoekende raketten en met gewone granaten of welgemikte kogels. Tegen granaten is een toestel niet te verdedigen: het wordt geraakt of niet. Projectielen die op een of andere manier vanf de grond worden gestuurd kunnen worden misleid.

In eerste instantie heeft de luchtmacht gekozen voor bescherming tegen hittezoekende raketten, zoals de van de schouder af te vuren Stinger of de SA-7 van Russische makelij. Dit soort wapens zijn namelijk betrekkelijk goedkoop, draagbaar en gemakkelijk verkrijgbaar. Elke zichzelf respecterende warlord beschikt erover of wil ze hebben. Zeker is dat deze wapens ook in Joegoslavië aanwezig zijn. Bescherming tegen radargeleide raketten wordt minder urgent geacht, omdat die veel duurder zijn en meer apparatuur vergen. Ze worden relatief weinig worden aangetroffen onder allerlei ongeregelde strijdgroepen.

Bij deze beschermingsoperatie heeft men in de eerste plaats missies voor de Verenigde Naties en dergelijke op het oog. “De dreiging was primair die bij Sarajevo”, aldus majoor Bob van Asselt, projectleider van de beschermingsoperatie. Het zijn dan ook twee witgespoten vliegtuigen die ermee zijn uitgerust. Het hele systeem bestaat in wezen uit vier componenten: een radar met bijbehorende elektronica, twee kastjes met elektronica in de cabine en flare-dispensers (kastjes aan de achterzijde van het vliegtuig van waaruit fakkels kunnen worden afgeworpen).

Het radarsysteem van de Israelische fabrikant Elta geeft een waarschuwing af zodra een projectiel het vliegtuig nadert. Het berekent aan de hand van formaat, snelheid, baan en andere gegevens om wat voor soort projectiel het gaat. Zo kan het granaten onderscheiden van hittezoekende rakketten, omdat granaten om hun lengteas tollen en raketten niet. Fakkels afwerpen als er een granaat aankomt zou zonde zijn van de fakkels. Als het naderend projectiel een raket is gaat er een toeter af in de cabine, een waarschuwingslampje branden en verschijnen er wat gegevens op een schermpje vlak voor de vlieger.

De elektronica in de cabine, afkomstig van de Deense fabrikant Terma, zorgt er dan voor dat er volautomatisch fakkels worden afgeworpen. Deze brengen de sensoren van de raket in de war. Die reageren namelijk op hitte. De gedachte daarachter is dat een vliegtuig bij de uitlaat en bij de motoren flink wat hitte uitstraalt. Wanneer het nu fakkels afwerpt gaat de raket achter de fakkels aan en kan het vliegtuig veilig doorvliegen.

De Deense cabine-elektronica wordt overigens voor nog geen tien procent gebruikt. Het systeem kan ook radarverstoorders, waarschuwingssystemen voor vijandige radars en apparatuur tegen radargeleide rakketten aansturen. De luchtmacht wil dit systeem in de toekomst met al deze mogelijkheden inbouwen in de F16's. De fakkels die worden uitgeworpen zijn overigens dezelfde die nu ook al in de F16's zitten. Ze komen van de Deense fabrikant Per Udsen.

Het inbouwen en op elkaar afstemmen van de systemenen is snel gegaan: in december is besloten het te doen, inmiddels is het eerste vliegtuig klaar en op 4 mei maakt de tweede zijn testvlucht. Fokker heeft de zaak gecoördineerd en de spullen ingebouwd. Daarvoor moesten ook nog wat andere wijzigingen aan het vliegtuig worden aangebracht. Om de radarkoepel te installeren moesten bijvoorbeeld een paar antennes elders worden ondergebracht. “Fokker did a hell of a job”, zegt Van Asselt enthousiast. Hij heeft zelf de testvluchten uitgevoerd. De radarbult en de fakkelafwerpers bleken de vliegeigenschappen geenszins negatief te benvloeden: “Door de bult is het toestel zelfs iets stabieler geworden. Wel is het brandstofverbruik iets toegenomen.”

Testen met een apparaat van de Israelische fabrikant dat naderende raketten kan simuleren door dopplersignalen op het vliegtuig af te sturen, leerden dat de fakkels binnen een fractie van een seconde nadat de simulator was aangezet werden afgeworpen. Ervaren Nederlandse stingeroperators zeiden dat hun raketten daar nooit op zouden kunnen locken, aldus Van Asselt. Dat wil zeggen dat de raketten op de fakkels zouden afvliegen in plaats van op het vliegtuig. Per naderende raket worden meerdere fakkels uitgeworpen. Dat kan met een tussentijd van 5 milliseconde, veel sneller dan de fakkels in de F16. Hoe sneller de uitgeworpen fakkels op elkaar volgen, hoe kleiner de kans dat de hittezoekende sensoren van de raket na de eerste fakkel alsnog het vliegtuig achterna gaan. De Friendships hebben 120 fakkels aan boord, hetgeen voldoende is om verscheidene aanvallen te weerstaan.

De Duitse en Deense luchtmacht zijn met hetzelfde systeem bezig. Andere, zoals de Britse en de Amerikaanse, beschikken over soortgelijke systemen op een deel van hun transportvliegtuigen.