Jagen op een elfjarige; Vernuftige rechtbankthriller van John Grisham

John Grisham: The Client. Uitg. Century, 422 blz. Prijs: ƒ 43,-.

Sinds de Reagan-jaren heeft de Amerikaanse misdaadroman er een nieuwe gekwelde held bij: de advocaat. Scott Thurows Presumed Innocent heeft duidelijk gemaakt dat de schaduwwereld van de rechtspraak minstens even spannend kan zijn als de onderwereld; de laatste jaren struikel je dan ook over de thrillers waarin de actie zich grotendeels in de rechtzaal afspeelt. In al deze boeken is het geweld vooral verbaal en zijn de titels ontleend aan het strafrecht. Het recept is inmiddels beproefd: een ambitieuze, maar goedbedoelende verdediger of aanklager raakt bekneld in de molens van het perfide Amerikaanse rechtssysteem en verliest al zijn illusies, en meestal ook nog zijn vriendin of vrouw. En passant moet hij ook nog eens de krachten van het kwaad het hoofd bieden. Altijd wordt er recht gesproken, maar nauwelijks recht gedaan. De personages in deze boeken leren geen enkel vertrouwen te hebben in welke belofte van rechtvaardigheid dan ook. Een mens is geheel en al op zichzelf aangewezen.

John Grisham is de handigste beoefenaar van dit genre. Zijn thrillers zijn minder literair dan die van Thurow, zijn proza is eerder efficiënt dan beeldend, maar iedere keer weet hij met simpele middelen verbazingwekkend veel spanning op te roepen. In zijn bestseller The Firm liet hij zien dat hij uit een niet erg orgineel gegeven - sjiek advocatenkantoor in Memphis wast geld wit voor de mafia - een opwindend verhaal kon persen, waarin een jonge ambitieuze advocaat het won van zowel de politie als de mafia.

In zijn derde boek, The Client, bewijst Grisham dat de formule nog niet is uitgewerkt door behendig te variëren op dit gegeven. The Client lijkt op The Firm, maar is net even anders. Dit keer jagen zowel de rechters als de mafia op een elfjarige jongen, die samen met zijn jongere broertje getuige is geweest van de zelfmoord van een malafide advocaat. Heeft de advocaat, vóór hij zichzelf een kogel door zijn kop joeg, aan het jongetje Mark verteld waar zijn cliënt, mafioso Barry The Blade, het lichaam van een door hem vermoorde senator heeft verborgen? Alleen de lezer weet dat het jongetje het inderdaad weet; dat maakt hem een betrokken toeschouwer in een vernuftig kat-en-muis-spel.

Kettingrookster

De personages van Grisham passen stuk voor stuk in een sjabloon, maar hij weet ze altijd genoeg leven in te blazen om ze te behoeden voor het cliché. Marks moeder is een gescheiden kettingrookster die het veel te moeilijk met zichzelf heeft om haar zoontje liefde en geborgenheid te geven. Gelukkig ontfermt de keiharde Reggie, een vrouwelijk advocaat die zelf ook veel geleden heeft en zich vervolgens heeft gespecialiseerd in zielige kinderen, zich over de van alle kanten bedreigde Mark. Samen nemen ze het op tegen zowel de rechters, aanklagers en FBI-bonzen die er slechts op uit zijn hun eigen carrière te bevorderen als tegen de huurmoordenaars die door Barry naar Memphis zijn gestuurd om Mark het zwijgen op te leggen. Mark weigert te praten, uit angst voor vergelding door de mafia, maar die wil hem hoe dan ook uit de weg hebben.

Net als in zijn eerdere boeken krijgt de cynische wereld van snelle advocaten, gemene FBI-agenten en nog gemenere aanklagers in The Client veel meer reliëf dan het mafiamilieu van New Orleans, dat in wel erg grove streken wordt neergezet. Het juridische steekspel om de getuigenis van Mark neemt het grootste deel van de roman in beslag en Grisham weet dat overtuigend te maken. Alleen aan het eind, wanneer de veelgeplaagde Mark en Reggie het heft in handen nemen, verslikt hij zich in zijn intrige, waardoor de beweegredenen van de personages plotseling nogal onlogisch aandoen. De climax, een nachtelijk avontuur op de plaats waar het lichaam van de vermoorde senator begraven ligt, lijkt eerder afgedwongen door de wetten van het genre, die immers om een spectaculaire slotscène vragen, dan door het verhaal zelf. Maar zo'n schoonheidsfout kan een bedreven talent als Grisham zich permitteren, vooral ook omdat hij zich in de rest van The Client voorbeeldig bij zijn leest heeft gehouden.