Het ontbreken van smaak

(affiche) nr. 5 (maart 1993), uitg. Wabnitz Editions, distr. Bruil en van de Staaij, Meppel. Losse nummers ƒ 22,50, abt. (4 nrs) ƒ 79,50. Zondag 16 mei wordt de vierde veiling gehouden van het in affiches gespecialiseerde veilinghuis Van Sabben (Bennebroekerlaan 41, 2121 GR Bennebroek, tel. 02502-49871).

Gewapend met kwast en stijfsel slaan 's nachts de poster snipers hun slag in de East Village, een geliefde buurt voor kunstenaars en actievoerders op Manhattan en volgens art director van de New York Times Steven Heller een heus graphics ghetto. Aids, herone, potenrammers, makelaars en Uncle Sam: de affiches in East Village laten geen gevaar onbenoemd. Niet voor niets hanteert Heller in zijn bijdrage aan het Nederlandse tijdschrift (affiche) oorlogsterminologie als hij het over "street graphics' heeft.

Het affiche en de politiek: dat is het thema van het vijfde nummer van het driemaandelijkse, tweetalige tijdschrift (affiche), in eerste instantie een éénvrouwsinitiatief van Wilma Wabnitz. Al eerder had zij een systeem van abonnementen bedacht waarbij de abonnees om de zoveel tijd een koker kregen toegestuurd met een aantal recente, volgens Wabnitz belangrijke affiches. Lonend werd het niet, en zij heeft zich enige tijd op haar affichegalerie in Arnhem geconcentreerd. Vorig jaar is met steun van WVC het tijdschrift van start gegaan, waarin themagewijs wordt geprobeerd dit per definitie vluchtige medium vast te leggen en te ontleden. De presentatie is van meet af aan aantrekkelijk geweest, met een royale layout en veel kleur. Redactioneel wint het blad gaandeweg aan kracht en samenhang, al loopt het niveau van de artikelen nog te vaak te ver uiteen.

Het affiche en de politiek dus. In zijn artikel over de reactie van Kroatische ontwerpers op de oorlog komt conservator Zelimir Koscevic van de Zagrebse Stadsgalerie helaas niet veel verder dan de beduusde constatering, dat de beroepsgroep net als de rest van het land totaal werd overvallen door de oorlog. Doordachter en verrassender is de bijdrage van designcriticus Vladimir Kritsjevski over de niet-professionele (vernacular) affiches die de laatste twee, drie jaar in Rusland op straat verschijnen, De vakmensen mogen jaloers zijn op de makers, vindt hij: experimenteel zijn ze weliswaar niet, maar wel verfrissend, aangezien ze in het geheel niet zijn behept met regels of pretenties. Anders dan in de tijden toen alle drukwerk onder de rigide controle van de staat werd geproduceerd, "staan onze tijdschriften en boeken vandaag de dag vol misdrukken', schrijft Kritsjevski handenwrijvend. Het gaat hier niet om slechte smaak, vindt hij, maar eenvoudigweg om het ontbreken van smaak.

Steven Heller schrijft een ademloos verslag van het East Village-front dat zich ook ademloos laat lezen. Hij beperkt zich niet alleen tot de affiches zelf - keiharde politieke stellingnames, vervat in dito ruwe beelden - maar doet ook kort de scene uit de doeken. Het ontwerpen van affiches is allang niet meer het exclusieve terrein van grafische ontwerpers. Ook heeft de opkomst van goedkope kopieerinrichtingen bijgedragen aan het rijkgeschakeerde straatbeeld. Er bestaan nu ook vaak laserprinters staan waar je je "ad hoc mijmering op de Macintosh', zoals Heller dat noemt, kunt laten uitprinten. Het is al zo ver dat er van sommige affiches luxe-edities voor de verkoop worden gezeefdrukt om de goedkope straateditie te financieren. Het affiche is politiek, politiek is oorlog en oorlog is, zoals bekend, handel.