Sleutel vredesproces in Arafats handen

TEL AVIV, 22 APRIL. PLO-leider Yasser Arafat heeft de Israelische premier Yitzhak Rabin de afgelopen vier maanden vrij overtuigend het bewijs geleverd dat de sleutel voor vooruitgang in het vredesproces in zijn handen ligt. Vooral de gebeurtenissen van de afgelopen week, toen de Arabische partijen de Palestijnen steunden in hun eis tot uitstel van het vredesoverleg, hebben aangetoond dat Rabin zich heeft vergist als hij dacht dat het in Madrid begonnen vredesproces ook zonder Palestijnse deelneming verder kon rollen en dat een afzonderlijke Israelisch-Syrische vrede tot de mogelijkheden behoorde.

Arafat heeft deze situatie tot het uiterste uitgebuit en Rabin gedwongen de Palestijnen met betrekkelijk harde munt voor deelneming aan het vredesproces te betalen. Maar ook Saoedi-Arabië en de Golfstaten werden door hem overreed terwille van Palestijnse deelneming aan de vredesbesprekingen de PLO-kas weer met olie-dollars te spekken om het Palestijnse lijden onder de Israelische bezetting te verlichten. Deze geldstroom kwam stil te liggen toen Yasser Arafat na de Iraakse bezetting van Koeweit voor Irak koos.

Te oordelen naar de buitengewoon felle kritiek van de rechtse oppositiepartij Likud heeft Rabin de deur voor Israelische concessies zover opengezet dat hij zelfs kan worden beschouwd als “de stichter van de Palestijnse staat”. Maar dat is beslist niet de opvatting van vooraanstaande leden uit de Palestijnse delegatie naar het vredesoverleg.

Arafat heeft deze week in de Jordaanse hoofdstad Amman als een leeuw moeten vechten om hen te dwingen zijn autoriteit te aanvaarden en de draad van het vredesoverleg weer op te nemen. Daarom kan worden geconcludeerd dat Rabin en Arafat in politiek opzicht, om uiteenlopende redenen, dichter bij elkaar zijn gekomen en de kansen op een diplomatieke doorbraak in het Israelisch-Palestijnse geschil ondanks de enorme obstakels die nog te nemen zijn, zijn toegenomen.

Rabin heeft zo'n succes hard nodig om de geloofwaardigheid van zijn Arbeidspartij als vredespartij tegenover Likud te handhaven. Arafat op zijn beurt voelt aan dat het uitblijven van een akkoord met Israel onvermijdelijk de fundamentalistisch-islamitische beweging Hamas in de kaart zal spelen en zijn leiderschapspositie in de PLO zal aantasten. Als de PLO geen oplossing voor de Palestijnse kwestie kan forceren staat de islam klaar om dat op zijn manier doen.

De hervatting van het vredesoverleg na een onderbreking van ruim vier maanden als gevolg van Israels uitwijzing van 415 fundamentalistische Palestijnen naar Libanon is mogelijk omdat het internationale klimaat voor een vredesdoorbraak sedert de conferentie van Madrid vrijwel ongewijzigd is gebleven. De nieuwe Amerikaanse president, Bill Clinton, is even gebrand op een diplomatiek succes als zijn voorganger George Bush onder wiens auspiciën de Madrileense vredesconferentie bijeenkwam. Nog gisteren zei de Amerikaanse minister van buitenlandse zaken Warren Christopher dat Clinton “hoge prioriteit” toekent aan de vredesproblematiek in het Midden-Oosten.

De enige factor die de vredeskans in de war kan sturen is de opkomst van het door Iran gestuwde moslim-fundamentalisme in Egypte en elders in het Midden-Oosten. De Katjoesjaraketten van de Libanese fundamentalistisch-shi'itische beweging Hezbollah die gisteravond en vannacht vanuit Libanon op Noord-Israel regenden werden door Rabin dan ook meteen uitgelegd als een fundamentalistische aanval op het gisteren gevallen besluit de vredesbesprekingen op 27 april in de Amerikaanse hoofdstad te hervatten. Voor Rabin, die evenals die evenals de Egyptische president Hosni Mubarak, voortdurend hamert op de "Iraanse dreiging' is dat een extra-prikkel om een doorbraak met de Palestijnen te forceren en in een vredesklimaat een "strategische dam' tegen het fundamentalistische gevaar op te kunnen opwerpen.

Vanuit die gedachtengang is Rabin tegemoetgekomen aan de volgende Palestijnse eisen: Israel maakt een einde aan de uitwijzingspolitiek, vooraanstaande PLO-aanhangers die na 1967 zijn uitgewezen kunnen naar de bezette gebieden terugkeren, de terugkeer van de 415 in december uitgewezen Palestijnen zal worden bespoedigd en Faisal Husseini zal ondanks zijn Oostjeruzalemse adres aan het hoofd komen te staan van de overkoepelende Palestijnse delegatie naar het vredesoverleg en als zodanig zowel aan het bilaterale als multilaterale overleg kunnen deelnemen. (Dr Haider Abdel-Shafi blijft aan het hoofd staan van de delegatie naar de bilaterale besprekingen met Israel.) Israel heeft zich bovendien neergelegd bij het door de Palestijnen geëiste full partnership van de Amerikaanse diplomatie.

Op de persconferentie van minister Warren Christopher werd gisteren onmiddellijk duidelijk dat de Amerikaanse diplomatie krachtig zal aansturen op een zo ruim mogelijke interpretatie van de Palestijnse bestuursautonomie en ook de kwestie Jeruzalem, of Israel dat nu wil of niet, aan de orde zal stellen. De Amerikaan prees de Palestijnen voor hun “moed” onder moeilijke omstandigheden het vredesoverleg met Israel te hervatten. In Oost-Jeruzalem klonk dat de Palestijnen als de militair zwakste partij, met de moreel sterkste positie jegens Israel, als een belofte van Amerikaanse steun aan het Palestijnse standpunt in de oren.