Planeet Jupiter scheurt komeet aan stukken

Een komeet die vorig jaar dicht langs Jupiter kwam blijkt te zijn uiteengetrokken in meer dan 20 stukken, die nu in een baan om de planeet lijken te draaien. De komeet werd ontdekt door Gene en Carolyn Shoemaker en David Levy. Dit drietal maakt op de Palomar-sterrenwacht (VS) al sinds lang jacht op hemellichamen die dicht langs de aarde komen. Op 24 maart j.l. ontdekten zij een langgerekt object vlak naast Jupiter. Andere astronomen zagen daarop met krachtiger telescopen dat het om een "snoer' van minstens 20 fragmenten ging.

Komeet Shoemaker-Levy 1993e was aanvankelijk één object met een diameter van 6 tot 10 km. Volgens de berekeningen van Brian G. Marsden, de directeur van het Central Bureau for Astronomical Telegrams in Cambridge (VS), is de komeet in mei vorig jaar dicht langs Jupiter gekomen, waarschijnlijk op een afstand van minder dan een miljoen kilometer. Daardoor ondervond deze brosse bal van ijs en gruis zulke sterke getijdenkrachten, dat hij in stukken uiteen viel.

De fragmenten bevinden zich nu op een afstand van zo'n 40 miljoen kilometer van Jupiter, waar ze wellicht in een langgerekte, onstabiele baan omheen draaien. Men heeft echter nog te weinig waarnemingen om deze baan nauwkeurig te kunnen berekenen. De fragmenten vormen een "parelketting' van 200.000 km lengte. Gezien hun grote afstand tot de zon zijn ze zeer helder, waarschijnlijk doordat er na het uiteenvallen weer "vers' ijs aan het oppervlak is gekomen. Een oud komeetoppervlak bestaat altijd uit donker materiaal.

Jupiter speelt een belangrijke rol in het gedrag van kometen in de buurt van de zon. Een komeet die vanuit de diepten van het heelal naar de zon toe komt, kan door de aantrekkingskracht van Jupiter in een periodieke, elliptische baan om de zon worden getrokken. Omgekeerd kan een komeet die al lange tijd in zo'n baan om de zon heeft gedraaid, op een bepaalde dag door Jupiter uit het zonnestelsel worden geslingerd. De recente ontdekking toont aan dat een komeet zo'n ingrijpende baanverandering soms niet overleeft.

Het uiteenvallen van een komeet tijdens het passeren van Jupiter werd eerder waargenomen bij komeet Brooks-2 in 1886. Veel vaker is gezien dat een komeetkern tijdens een passage vlak langs de zon fragmenteerde. "Maar nog nooit eerder is waargenomen dat een komeet in meer dan acht stukken uiteen viel', aldus Brian Marsden. Men weet nog niet of de restanten van de huidige komeet uiteindelijk in de atmosfeer van Jupiter zullen ploffen, of door de aantrekkingskracht van de zon in nieuwe banen in het zonnestelsel worden getrokken. De eerste mogelijkheid is natuurlijk het meest spectaculair, maar de laatste mogelijkheid is het meest aannemelijk.