"Onze nota zit vol moderne ideeën'

De CDA-fractie bracht begin dit jaar een nota uit over de bestuursveranderingen in het onderwijs. Het stuk, het werk van Tweede-Kamerlid Ad Hermes, werd bestempeld als typisch conservatief.

VVD en PvdA verwijten Ad Hermes conservatisme en gebrek aan onderwijsvisie. Maar Hermes, al vanaf 1958 in de onderwijspolitiek actief als wethouder, staatssecretaris en als Kamerlid, ""moet om die verwijten lachen''. Want het is gewoon niet waar, zegt hij. ""Ik houd staande dat de nota vol moderne en progressieve ideeën zit. Het enige wat wij niet willen is dat het gemeentebestuur regelgevende bevoegdheden krijgt over de bijzondere scholen. Welnu, ik dacht dat we in een democratisch land leefden en dat we onze eigen opvattingen mochten hebben.

""Ik krijg tranen in mijn ogen als ik lees hoe de andere partijen praten over autonomie van de scholen, om vervolgens bij de concrete maatregelen het geld niet aan de scholen te geven maar aan de gemeentelijke overheid. Het CDA vindt dat op het gebied van het arbeidsvoorwaardenbeleid, van de onderwijsverzorging, van het achterstandsbeleid àl het geld naar de scholen zelf moet gaan. Zo is het CDA de grootste voorstander van de echte verandering: namelijk de autonomievergroting.''

Waarom bent u tegen gemeentelijke bevoegdheden over de bijzondere scholen, bijvoorbeeld op het gebied van de huisvesting?

""Het is tegen de grondwet. Daarin staat dat aan bijzondere scholen alleen eisen van deugdelijkheid en bekostiging kunnen worden gesteld - bij wet! Hoe wil je dat doen met die huisvesting? De rijksoverheid mag dat wel, bij wet. Maar ik heb nog nooit van een gemeente gehoord die een wet maakt. U wel? Als VVD en PvdA denken dat het wel kan, interpreteren ze de grondwet verkeerd. Of ze willen niet toegeven dat de grondwet gewijzigd moet worden, omdat ze weten dat daar geen tweederde meerderheid voor te vinden is.

""Ik ben er voorstander van om die huisvesting naar de schoolbesturen te laten gaan en niet naar de gemeente, maar ik kan me voorstellen dat het naar de gemeente gaat indien zij als uitvoerend orgaan zal functioneren en niet als wetgevend orgaan. Dan moeten dus van te voren een aantal regels worden vastgelegd in een wet.''

Uw PvdA-collega De Cloe denkt dat grotere autonomie vooral goed is voor de openbare scholen.

""Ik heb het idee dat het voor alle scholen goed is, maar dat de openbare scholen er het meest van zullen profiteren. Over het algemeen zijn de gemeentelijke onderwijsafdelingen - op kosten van de gemeenschap - zo goed toegerust dat menig bijzonder schoolbestuur er zijn vingers bij aflikt. Dus als er voor schoolbesturen meer mogelijkheden komen dan zal de gemeentelijke overheid in haar hoedanigheid van bestuur van de openbare school een voordeel hebben, denk ik.''

Hoe verklaart u dan de breed gedragen opvatting dat het bijzonder onderwijs beter is?

""Ik weet dat niet. Een van de problemen bij het openbaar onderwijs lijkt me geringere betrokkenheid van de ouders. Daarom is het goed dat de gemeente het bestuur van het openbaar onderwijs via aparte bestuurscommissies op afstand plaatst om de ouders meer invloed te geven.

Je hoort wel eens zeggen dat die scholen beter zijn omdat bijzondere schoolbesturen hun rectoren vaak meer vrijheid geven.

""Het zou natuurlijk kunnen dat de afdeling onderwijs van een gemeente te veel macht naar zich toetrekt. Daarom wil ik ook die aparte bestuurscommissies met ouders erin om een soort tegenwicht te vormen tegen dat centralisme van het gemeentehuis. Ziet u nu wel dat we niet zeggen dat het moet blijven zoals het is?

Wat vindt u van de mogelijkheid voor bijzondere schoolbesturen om samen met de gemeente één gemeenschappelijk bestuur voor zowel bijzondere en openbare scholen te vormen, waartoe onlangs in Uden is besloten?

""Ik vind het belachelijk om een instelling van kleur te laten veranderen. Als je aan de overheid belooft een school te stichten op die en die grondslag, dan is het toch stijlloos als je tussentijds van katholiek algemeen maakt. Bovendien verstoor je ook nog eigenmachtig, zonder dat de overheid er iets aan kan doen, het totale spreidingspatroon, het patroon van de evenwichtige voorzieningen.''

Speelt bij uw afwijzing misschien een rol dat door zo'n fusie blijkt dat de identiteit van bijzondere scholen niet meer zo belangrijk is?

""Absoluut niet. Ik ga me niet met de inhoud bemoeien. Als het bestuur zegt dat de school katholiek is, dan is ze katholiek, ongeacht wat ze er doen. Als ik morgen voldoende mensen heb die allemaal het kikakolo-geloof onderschrijven , dan heeft de overheid het maar te accepteren, zelfs al is het niks. Zolang ze genoeg leerlingen hebben en voldoen aan de wettelijke voorschriften, is het goed.''