Italië betaalt smeergeld via kunsthandel

ROME, 22 APRIL. De kunsthandel in Italië is een van de kanalen die in het verleden regelmatig zijn gebruikt om smeergeld te betalen aan politici, zo zeggen Italiaanse kunstcritici.

Veilinghuizen, galeries, kunsthandelaren en kunstcritici zijn volgens deze beschuldigingen de schakels in een netwerk dat, behalve voor het witwassen van zwart geld, ook dienst doet bij het betalen van steekpenningen.

“Het was een simpel en perfect mechanisme,” zegt Vittorio Sgarbi, de populairste kunstcriticus van Italië en lid van de kleine Liberale partij. Ruwweg zijn er twee manieren op smeergeld te betalen. De eenvoudigste is de politicus die het geld moet krijgen, een schilderij cadeau te doen dat makkelijker weer te verkopen is. De ontvanger kan daarmee dan naar een kunsthandelaar gaan en het geld in zijn zak steken, zonder fiscale problemen. Er hoeft geen belasting te worden betaald op de inkomsten uit verkoop van kunstwerken als die langer dan vijf jaar in iemands bezit zijn, maar daarop bestaat geen enkele controle.

De andere manier is ingewikkelder. Zij vereist de medewerking van een aantal personen en een schilderij waarvan niet helemaal zeker is door wie het is geschilderd. Volgens dit schema gaat de politicus of een vertrouweling van hem met een schilderij naar een veilinghuis, met het verzoek dit te verkopen. Dan komt er een deskundige bij die verklaart dat dit een prachtige ontdekking is, een voorheen onbekend werk van een kunstenaar die pas sinds kort de aandacht krijgt die hij verdient, en dat de prijs zeker vijf keer hoger moet liggen dan de oorspronkelijke richtprijs. Met dit rapport gaat het schilderij de veiling op, en dan is het de beurt aan de persoon of het bedrijf dat de steekpenningen moet betalen. Ze bieden hoog omdat ze helemaal verliefd zijn geworden op het schilderij en het per se willen hebben. Het schilderij wordt verkocht tegen een prijs die bijvoorbeeld acht keer zo hoog ligt als de oorspronkelijke prijs, en na aftrek van kosten schrijft de politicus het verschil bij op zijn bankrekening. Een voordeel van deze methode is dat bedrijven in veel gevallen de aankoop van kunstwerken in de boeken kunnen zetten.

Volgens Franco Poli, een kunstcriticus die is verbonden aan het Milanese museum Brera, zijn veilinghuizen en kunsthandelaren op deze manier vrij vaak betrokken bij zwart-geldzaken of het betalen van smeergeld, al gebeurt dat soms zonder dat zij het in de gaten hebben.

“Het was een techniek die de mensen beviel, ook al omdat alles volgens de regels verloopt, tenminste op het eerste gezicht,” zegt Poli.

Volgens Sgarbi is het een klein kunstje om de prijs op te drijven. “De waarde van een schilderij staat alleen vast wanneer de toeschrijving aan een kunstenaar vast staat,” zegt Sgarbi. “En er zijn genoeg critici die bereid zijn wonderen te doen met toeschrijvingen.”