Nieuwe Amerikaanse film van Engelse regisseur Stephen Frears; Onbetrouwbare, sympathieke beesten

Accidental Hero. Regie: Stephen Frears. Met: Dustin Hoffman, Andy Garcia, Geena Davis. In 20 theaters.

Accidental Hero gaat van start en we denken even dat we in de verkeerde zaal zitten. Hero heet de film die hier vertoond gaat worden, lezen we, en een held is toch iets anders dan een held-bij-toeval. Geen paniek, het betreft hier een film met twee titels. In de Verenigde Staten wordt hij gewoon vertoond onder zijn oorspronkelijke naam Hero, maar men is daar blijkbaar bang dat de Europeaan in de war zal raken van een titel die de lading niet letterlijk dekt. En dus heet de film hier Accidental Hero. Misschien is die uitbreiding ingegeven door het verleden, want het is de tweede keer dat een film van de Britse cineast Stephen Frears zoiets overkomt. Immers, in 1987 trof zijn film Sammy and Rosie Get Laid eenzelfde maar omgekeerd lot. Die, in Europa gewoon aangehouden, titel werd te expliciet bevonden en door de Amerikaanse distributeur voor de Amerikaanse doeken veralgemeend, dat wil zeggen gekuist, tot Sammy and Rosie.

Jammer van de uitbreiding naar Accidental Hero is dat er direct een belangrijke wending in het verhaal wordt weggegeven: het gaat hier niet om ondubbelzinnige helden, om geweldenaren zonder veel dimensie, maar om onwaarschijnlijke helden, om helden tegen wil en dank. Accidental Hero brengt er drie samen, waarbij de man die werkelijk kan bogen op een heldhaftig verleden een leugenaar is, en de man met lafheid als levensmotto de onbaatzuchtige mensenredder. De derde held is een heldin en een heel onverwachte. Egosme was in haar ziel gebakken, cynisme was haar zaligheid. Maar tot haar eigen verbazing herbergt zelfs zij de nodige vastberadenheid om de moeilijkste heldendaad te volbrengen: de overwinning op zichzelf.

Stephen Frears is al lange tijd de meester van de dubbelzinnigheid. My Beautiful Launderette, The Hit, Sammy and Rosie Get Laid, Dangerous Liaisons, steeds vertelden zijn films vrolijk smalend en toch medelevend over personages die dubbelrollen speelden in ook weer ambigue sociale structuren. Het bijzondere van Frears is dat hij er in slaagt aan dat thema vast te houden, ook nu hij werkt binnen het Amerikaanse, menig Europese filmer fataal afvlakkende, filmklimaat.

Moest hij in zijn eerste Amerikaanse produktie The Grifters zijn draai nog vinden en zijn houding bepalen, met Accidental Hero staat hij weer stevig voor wat hij steeds heeft beweerd en altijd zal volhouden: mensen zijn gevaarlijke, onbetrouwbare beesten, maar onsympathiek zijn ze zelden. In deze film zijn ze vooral om te lachen, vindt Frears, en zijn opvatting wordt versterkt doordat hij een hoofdrol kon laten vervullen door Dustin Hoffman. Hoffman speelt intens geestig maar ingehouden de man die besloten heeft zich altijd gedeisd te houden, wat er ook gebeurt. Zijn oogopslag, zijn mond, zijn schouders, alles zoekt dekking en zelfs wanneer hij mensen loopt te redden ziet hij kans knorrig te doen. Hij is een scharrelende gauwdief en zo gaat hij alles en iedereen tegemoet. Van het uitnodigend open handtasje van zijn pro deo-advocate tot en met het gegeven dat een ander gaat strijken met de eer van zijn verrichtingen in een verregende rampnacht. “Ik heb geen behoefte aan jouw problemen,” zegt hij tegen de door wroeging overmande oplichter, “I'm a cash kind of guy”. Hij is de eerste en de enige die televisiecamera's niet tolereert en er op de vragen van de verslaggeefster het zwijgen toe doet.

De auteurs van het scenario, die deels deze film ook produceerden, deden er ook goed aan hun verhaal over te laten aan Frears omdat het verhaal wordt gedragen door hardvochtig sociaal commentaar, in dit geval op de wolvenrol die de media en in het bijzonder de Amerikaanse televisiestations spelen en het volslagen gebrek aan weerstand dat de gemiddelde Amerikaan daartegen heeft. Geen mens die niet weet hoe je je gedraagt voor de camera, elke "man in the street' is een volleerd acteur, met een snik in zijn stem of een gepaste vreugdetraan in zijn ooghoek. Besluiten de media tot je heldendom, dan vreten ze je op, met huid en haar. Een heldendaad vervullen is niet genoeg, de televisie eist dat de held er ook uit ziet als held en zich te allen tijde te blijven gedragen als held. Liever een valse held dan een die niet voldoet aan het ideaalbeeld, want dat zou tornen aan de glorie van de verslaggevers en de cameramannen die zichzelf al vele prijzen zien winnen met hun reportages. Wijkt de held af van het messias-protocol, dan laten diezelfde mensen hem, ook weer ten bate van de eigen status en hoge kijkcijfers, met een zo hard mogelijke klap vallen - hoe harder de klap, des te beter het nieuws-item.

Accidental Hero heeft zijn onmogelijk sentimentele kantjes - zelfs Frears' Britse hardvochtigheid kon daar niets aan verhelpen. Maar vooral in samenspraak met zijn acteurs, met Hoffman, maar ook met Andy Garcia als de bedriegelijke oplichter en met Geena Davis als de verslaggeefster ("dat is geen mens, dat is een reporter') precies de juiste dubbelhartige Frears-toon treffen, deelt hij telkens honende dreunen uit.