Italië verder zonder Landbouw; Ministerie afgeschaft in referendum, regio's nemen bevoegdheden over

ROME, 21 APRIL. Italië is officieel het enige EG-land zonder minister van landbouw geworden, nadat ruim zeventig procent van de kiezers bij het referendum van zondag en maandag het voorstel heeft gesteund om het ministerie van landbouw af te schaffen.

Minister Alfredo Diana, die gisteren in Straatsburg met zijn EG-partners over de landbouwprijzen onderhandelde, zit er nu wat vreemd bij. Eigenlijk bestaat zijn ministerie niet meer en hij dus ook niet, als minister. Bij het referendum is het ministerie van landbouw en bosbouw opgeheven en zijn alle bevoegdheden overgeheveld naar de twintig regio's. Er bestaat nu een bestuurlijk vacuüm en als dat niet snel wordt opgevuld, zouden de tafels in Brussel moeten worden vergroot, omdat de landbouwonderhandelingen in Brussel zouden toevallen aan de twintig regionale landbouwbestuurders.

Maar dat scenario wordt algemeen verworpen. Voorlopig blijft Alfredo Diana de belangen van Italië in Brussel behartigen. “Ik blijf aan totdat er een nieuw organisme is of een nieuwe verantwoordelijke voor de Italiaanse landbouwsector”, zei Diana in een reactie op het referendum.

Vrijwel alle nationale landbouworganisaties hebben zich fel verzet tegen de opheffing van het ministerie. Maar zij hebben het tij niet kunnen keren. Opgestuwd door het verlangen naar politieke verandering, de eigenlijke inzet van de acht referenda die zondag en maandag tegelijk zijn gehouden, streepten de kiezers drie ministeries weg: staatsdeelneming, toerisme en landbouw. Dat van staatsdeelneming bestond in feite al niet meer. Het ministerie van toerisme is volgens velen overbodige bureaucratische ballast. Maar de kans is groot dat het ministerie van landbouw snel in een andere vorm terugkomt.

De initiatiefnemers van het referendum zijn een aantal regio's, waaronder de belangrijkste landbouwgebieden in het noorden van het land. Zij hebben gezegd dat het referendum voor hen een soort breekijzer is, een laatste redmiddel om de politieke partijen te dwingen tot hervormingen. Daar worden als sinds 1976 plannen voor gemaakt, plannen die voorzien in sterke uitbreiding van de bevoegdheden voor de regio's en vergroting van hun financiële armslag in het landbouwbeleid. De regio's hadden geen zin meer daar nog langer op te wachten.

“Wij willen een einde maken aan het bureaucratisch centralisme”, zegt Walter Vanni, een ex-communist die lid is van het gewestelijk bestuur van de regio Veneto, in het noordoosten. En de verantwoordelijke bestuurder voor landbouw in dat gewest, Gaetano Fontana, een christen-democraat, voegt daaraan toe: “Wij willen zelf al de fondsen van Landbouw beheren. Nu ontvangen we maar zestig procent van wat de staat daarvoor uittrekt.”

Eerder dit jaar heeft minister Gianni Fontana een uiterste poging gedaan het referendum te voorkomen. Hij stelde voor een nieuw ministerie op te richten met een breder werkterrein: ook de visserij, de vee-artsen en het landbouwonderzoek zouden onder het ministerie worden gebracht. Minister Alfredo Diana heeft dit voorstel overgenomen toen Fontana aftrad op beschuldiging van corruptie en de ministerraad heeft het op 5 maart goedgekeurd.

In de ogen van de regio's ging dit lang niet ver genoeg. Zij hebben felle kritiek op het functioneren van het ministerie, een christen-democratisch bolwerk dat vaak is gebruikt voor vriendjespolitiek. De regio's verwijten Rome traagheid in de planning, wat er onder andere toe leidt dat lang niet alle EG-fondsen die beschikbaar zijn voor het landbouwbeleid, daadwerkelijk worden gebruikt. Bovendien zou het ministerie nauwelijks zijn opgetreden tegen fraude met EG-gelden. Rome kijkt daarbij “totaal machteloos” toe, aldus Walter Vanni.

Ook de regio's zelf voelen niets voor een optocht van twintig regiobestuurders naar Brussel. Er ligt een aantal voorstellen op tafel waarover het parlement op korte termijn een besluit moet nemen. Een daarvan is van Landbouw een ministerpost zonder portefeuille te maken, een ander is het landbouwbeleid onder te brengen bij een breed-opgezet ministerie van economische zaken. Diana heeft duidelijk gemaakt dat hij er de voorkeur aan geeft het bestaande plan voor een breder opgezet ministerie voor landbouwzaken bij te stellen ten gunste van de regio's, zodat dat alsnog kan worden goedgekeurd.