Geen echte Chamberlains

Nadat dankzij bemiddeling van de Verenigde Naties de wapenstilstand om Srebrenica was bereikt, is onder toezicht van de Blauwhelmen en met luchtdekking van NAVO-vliegtuigen begonnen met de evacuatie van de gewonde burgerij en de ontwapening van de verdedigers. Niettegenstaande deze vreedzame ontwikkeling is de Servische roverhoofdman Karadzic boos weggelopen uit het vredesoverleg. Toch is er veel gewonnen als de kanonnen zwijgen, al is het mogelijk dat ze weer zijn gaan spreken voor deze krant is verschenen. De belegeraars zijn ongeduldig geworden: als er vandaag om twaalf uur niet tot hun volle tevredenheid onder leiding van de VN is ontwapend, gaan de kanonnen weer bulderen.

Waar doet dit aan denken? Is er misschien toch sprake van een slordige rencarnatie, zijn ze met een andere haardos in een ander deel van Europa teruggekeerd: Konrad Henlein met zijn Sudeten-Duitsers en Adolf Hitler, Chamberlain en Daladier, in miniatuur maar rolvaster dan ze het 55 jaar geleden waren? Als de geschiedenis zich schijnt te herhalen is achterdocht geboden. "München' is een versleten begrip en we moeten maat houden: een paar plaatselijke megalomanen mogen niet met de leiding van het Derde Rijk worden vergeleken. Alleen de resultaten lijken op elkaar: de vluchtelingen die om niets dan hun afkomst en godsdienst worden verjaagd, het puin van de huizen en steden die hun toekomst zijn geweest, en vooral het ongelofelijk rekbare geduld van de bemiddelaars en de internationale organisaties, die hun bestaansrecht ontlenen aan hun vrede en vrijheid bevorderend werk.

De overeenkomsten tussen heel Europa met in het bijzonder Tsjechoslowakije en Sudetenland in 1938, en nu, 55 jaar later, het vroegere Joegoslavië met Bosnië zijn vaag. Uit wat meer dan een halve eeuw geleden is gebeurd, valt geen gedragslijn voor vandaag af te leiden. Sudetenland is misschien het eerste voorbeeld van het moderne ethnic cleansing, maar toen ging het nog veel humaner toe, althans hoefde Hitler geen schot te lossen om zijn zin te krijgen. De Tsjechoslowaken hadden ook niet het personeel van een wereldorganisatie tot hun beschikking om zich te laten ontwapenen. Toen was het allemaal heel anders: de inzet, het formaat van de gebeurtenissen en het kaliber van de hoofdrolspelers. Goed beschouwd is er geen andere overeenkomst dan dat recht en belang van een zwakkere partij onder druk van geweld en kabaal van een agressor worden opgeofferd omdat de "krachten van de vrede', als puntje bij paaltje komt, niet bereid zijn hun macht te gebruiken.

Menno ter Braak heeft destijds daarover een column geschreven die toen nog geen column heette en die in De Groene van 8 oktober 1938 staat: Het verraad der vlaggen. Nadat Chamberlain de vrede had gered waren er hier mensen die opgelucht de vlag uitstaken. “De eerste impuls die tot dit beschamend vlagvertoon aanleiding is”, schrijft Ter Braak, “is zeer menselijk; het dierlijk sauve qui peut voor de alles verwoestende tyfoon die dreigt los te barsten en op miraculeuze wijze niet is losgebarsten, wordt vanzelf een feestelijke stemming, zelfs wanneer men met enige zekerheid kan vermoeden dat het maar uitstel van executie is”. Ter Braak sluit op dat ogenblik niet eens uit dat Chamberlain, “nu eerlijk overtuigd van de eerlijke eerlijkheid van de man die geen gelegenheid voorbij heeft laten gaan om te demonstreren hoe gemakkelijk het is zijn woord te breken” - dat de Britse vredestichter met de paraplu toch nog gelijk zal krijgen.

Weer een gebrek aan overeenkomst: de oorlog in Joegoslavië heeft geen Chamberlains. Alle niet deelnemende partijen, van de Russen en de Chinezen tot de Verenigde Naties en de NAVO (die een heel klein beetje deelneemt) zijn ervan overtuigd dat de strijd moet worden gestaakt. Geen mens gelooft dat Karadzic en Milosevic in de manier waarop ze de oorlog aanpakken, nog een sprankje eerlijkheid ten beste geven. Zonder de nobelheid van Kroaten en moslims te overschatten, weten we dat de kanonnen op open steden met een weerloze burgerij door de Serviërs worden afgevuurd. Er is geen schijn van illusie over. Dit betekent dat jegens de oorlog in Joegoslavië de westelijke leiders, de consequentie van de onontkoombare zekerheid vermijdend, zich gedragen als dubbele Chamberlains, en ook: recidiverende Chamberlains.

Anders gezegd: Srebenica zal "vallen' (om dat klassieke lang overjarige oorlogseufemisme, maar eens te gebruiken). Op dat "vallen' zal het "binnentrekken' der Bosnische Serviërs volgen en dan komen de verhalen over hun "optreden'. Is deze fase voorbij dan is het eindelijk de beurt aan Sarajevo, en is ook die stad "gevallen' dan is daarmee ook een eind gekomen aan de quarantainepolitiek die het Westen in de praktijk van zijn handelen heeft volgehouden.

Het zou interessant zijn, tegen die tijd eens een lijst te maken van alle waarschuwingen, bemiddelingen, dreigementen, blokkades, gefrustreerde pogingen tot humanitaire hulp en zittingen van de Veiligheidsraad die deze quarantainepolitiek hebben begeleid.

De geloofwaardigheid van de Verenigde Staten dreigt in de heuvels van Bosnië ten onder te gaan, schreef de Amerikaanse colmunist Jim Hoagland gisteren op deze pagina. Na de Europese de Amerikaanse: dat is allemaal allang gebeurd.