Chinese "dorpskeizer' gaat aan corruptie ten onder

PEKING, 21 APRIL. Daqiuzhuang, het veelgeprezen Noord-Chinese modeldorp van miljonairs, Mercedessen en Cadillacs, is in opspraak. Yu Zuomin, de 63-jarige feodale tiran die het verpauperde dorp op zoute, onvruchtbare grond in 15 jaar tot surrealistische rijkdom verhief, is ontmaskerd als een corrupte mafia-baas, die moorden toelaat en vervolgens de politie verhindert haar werk te doen.

Na een wekenlange stroom van zeer tegenstrijdige geruchten en hermetische afsluiting van het dorp voor buitenstaanders hebben de Chinese officiële media eind vorige week bevestigd dat Yu is gearresteerd wegens bescherming van misdadigers. Yu was president van het "Daqiuzhuang landbouw-, industrie- en handelsconglomeraat', partijsecretaris, dorpshoofd van Daqiuzhuang en lid van het Nationale Comité van de Chinese Politieke Raadgevende Volksconferentie, die in maart haar jaarlijkse zitting in Peking hield.

Volgens het Volksdagblad van afgelopen zaterdag werd op 13 december vorig jaar boekhouder Wei Fuhe van de dorpsonderneming Wanquan illegaal in hechtenis genomen en doodgeknuppeld. Yu Zuomin heeft daarop volgens de officiële krant de moordenaars de hand boven het hoofd gehouden en de politie gedwarsboomd in het uitvoeren van haar plicht. Meer details gaven de media niet. Volgens een geruchtenstroom die deels gerapporteerd is in Chineestalige kranten in Hongkong werd de moord pas in februari gepleegd en heette de vermoorde boekhouder Zhang.

Tijdens een bezoek dat ik in januari aan het dorp bracht, hing er een geheimzinnige, verdachte sfeer rondom de "verboden stad', het ommuurde villa-complex waarin dorpshoofd Yu zich met zijn Mercedes-600 verschanst had. Dorpelingen kankerden over de middeleeuwse sociale verhoudingen, maar niemand sprak over een moord. Enige maanden tevoren nodigde Yu nog journalisten uit het hele land uit, verwende en betaalde ze om hem nationale bekendheid te geven, maar plotseling was hij incommunicado.

Wanneer men de officiële versie en de geruchten naast elkaar legt, ontstaat het volgende beeld: Boekhouder Wei Fuhe werd naar alle waarschijnlijkheid inderdaad in december illegaal in hechtenis genomen wegens een grootschalige verduistering van wellicht 10 miljoen yuan. Er werd snelrecht gesproken en tijdens de "rechtszitting' heeft Yu Zuomin hem de eerste klap gegeven, is weggewandeld en vervolgens heeft Yu's kliek, onder wie zijn zoon, hem doodgemarteld. Yu Zuomin heeft daarop met alle middelen getracht de zaak in de doofpot te stoppen en te houden.

Binnenlandse journalisten die in februari naar Daqiuzhuang gingen om geruchten over de moord te onderzoeken, werden door Yu's persoonlijke militie gentimideerd en in enkele gevallen afgeranseld, maar geen letter van hun berichten werd in de massamedia afgedrukt. De Chinese Jeugdkrant en China Daily, het Engelstalige blad voor buitenlanders, schreven nota bene midden februari nog lovende artikelen over Yu.

Gelijktijdig verscheen er echter een artikel van een "journalist' van het Rechtskundig Dagblad in een interne publikatie, dat de aandacht van de centrale leiding voor de zaak trok. Waarschijnlijk onder druk daarvan deed de dorpsraad begin februari aangifte bij het Bureau van Openbare Veiligheid van de gemeente Tianjin, waaronder Daqiuzhuang valt.

Wei Fuhe zou overleden zijn aan de gevolgen van een ongeluk. Tianjin stuurde daarop een onderzoeksteam naar Daqiuzhuang, dat meteen zijn reputatie als "onafhankelijk koninkrijk' gestand deed. Gewapende militie detineerde de rechercheurs 13 uur lang, waarna zij afdropen. Een groter politiedetachement keerde later terug met arrestatiebevelen voor vier verdachten, inclusief de zoon van Yu Zuomin, maar zij werden weer tegengehouden door de lijfwachten van Yu, gewapend met ter plaatse gemaakte mitrailleurs.

De gefrustreerde Tianjin-autoriteiten rapporteerden de zaak daarop aan de centrale regering in Peking, die bij monde van premier Li Peng zelf opdracht gaf de zaak grootschalig en effectief aan te pakken. Daarop zou op 19 februari een regiment van de gewapende volkspolitie van duizend man naar Daqiuzhuang zijn opgerukt, dat op een verdediging van honderden militiamannen stuitte.

Een bloedbad werd vermeden, doordat de volkspolitie een paar kilometer buiten het dorp halt hield. Pas na een confrontatie van drie dagen liet Yu Zuomin hen toe. De verdachten waren echter verdwenen en zouden zich inmiddels in Hongkong en Thailand bevinden, waar Yu's conglomeraat investeringen heeft.

De minister van openbare veiligheid, Tao Siju, die vorige week, enige dagen voor Yu's arrestatie, een persconferentie over de openbare orde in het algemeen gaf, ontkende dat er duizend "vopo's' naar Daqiuzhuang waren gestuurd en zei dat die geruchten waren verspreid door "dorpselementen' die zich tegen de normale rechtsgang verzetten. Hij gaf wel toe dat er grote moeilijkheden waren geweest, maar zei dat er vooruitgang was.

De minister bevestigde dat de politie nog steeds controleposten op de toegangswegen tot het dorp bezet houdt. Bronnen uit Tianjin bevestigden telefonisch dat politie uit Tianjin ook een semi-permanente patrouillepost in het dorp heeft ingericht en daar wil blijven tot alle verdachten zijn ingerekend. De locale militie is ontwapend en de fabriek voor "jachtgeweren en luchtbuksen' is gesloten. De arrestatie van Yu is kennelijk bedoeld om de verdachten tot terugkeer en overgave te dwingen.

Het dagblad van het Volksbevrijdingsleger, ongeveer het enige blad dat nog moralistisch, ideologisch jargon bezigt, schrijft in een commentaar dat de les van de arrestatie van Yu Zuomin is dat “iedereen hoog of laag, rijk of arm, gelijk is voor de wet”. Een liberale Chinese jurist glimlachte toen ik dit aan hem voorlegde. “Yu Zuomin was als klein dorpskeizertje al een vallende muur, die nu van iedereen een duwtje krijgt. Het betekent niet dat echte hoge leiders die zich aan soortgelijk machtsmisbruik schuldig maken ook de lange arm van de justitie zullen voelen”, zo zei de Chinese jurist.

Of dit lelijke schandaal tot de ondergang van Daqiuzhuang zal leiden, moet worden afgewacht. Maar dat het zijn luister als modeldorp kwijt is, is een feit. Het is niet de eerste keer dat een ideologisch model-dorp in diskrediet wordt gebracht. Tijdens het Mao-tijdperk werd Dazhai, een landbouw-brigade op droge berghellingen in de provincie Shanxi, aanbeden als het produkt van bovennatuurlijke spierkracht en ideologisch gemotiveerde wilskracht.

In 1978, twee jaar na Mao's dood, werd het echter ontmaskerd als boerenbedrog, gebaseerd op valse statistieken, subsidies en hulp van het leger. De leidster van de brigade, Guo Fenglian, leidde het jaar daarvoor nog de toenmalige Nederlandse kroonprinses Beatrix aan de hand rond, maar viel kort daarop in ongenade. Vorig jaar werd zij gerehabiliteerd en bracht prompt een bezoek aan Daqiuzhuang, waar zij een lening van Yu Zuomin kreeg voor de wederopbouw van Dazhai.