Suspense en straatrumoer Raster 60, de ...

Suspense en straatrumoer Raster 60, de beschrijving. De Bezige Bij, ƒ24,50

50, dik en oversekst Grand Street 44, 264 blz.$10. P.O.Box 3000, Denville NJ 07834 USA

Schrijvers en de Stasi Listen 13. 59 blz.DM8. 6000 Frankfurt 90, Jordanstrae 14

Suspense en straatrumoer “We zijn er pas sinds een eeuw aan gewend geraakt dat de beschrijving zich verstopt in de verhalende tekst zoals een haas in het struikgewas. Dat de beschrijving van de personages, terwijl ze eten of wandelen of opgewonden raken, details bevatten die informatie verschaffen over hun psychische situatie of over het toekomstige lot dat hen in het avontuur te wachten staat, dat is voor de lezers van vandaag (-) bijna een vanzelfsprekendheid geworden.”

Neerlandicus Anthony Mertens opent met een essay over de geschiedenis van de beschrijving een themanummer van Raster over deze bouwsteen van de literatuur. De redactie vroeg, net als bij het Vergeetwoordenboek-nummer, ruim vijfentwintig heel verschillende schrijvers om een toepasselijke bijdrage. Slechts van twee in dit verband belangrijke, inmiddels overleden auteurs - Francis Ponge en Georges Perec - en van Bert Voeten koos de redactie zelf een beschrijving.

Ponge, in een schitterende toelichting bij zijn Le Parti Pris des Choses: “Mijn boek moet een vervanging zijn van: 1 het encyclopedisch woordenboek, 2 het etymologisch woordenboek, 3 het analogieënwoordenboek (dat bestaat niet), 4 het rijmwoordenboek (ook voor binnenrijm), 5 het synoniemenwoordenboek, enz., 6 alle lyrische poëzie, te beginnen met de Natuur, de objecten, enz.”

Een van de geestigste reakties, waaruit bovendien de hele literaire kwestie der beschrijving glashelder wordt, is van Charlotte Mutsaers. “Rasterredactie! U vraagt schrijvers om een beschrijving. Dat is sterk: zelf nog geen seconde van uw leven een greintje vertrouwen in de werkelijkheid hebben gehad en dan toch vragen om een beschrijving. Maar ik heb het geprobeerd.” Volgens Mutsaers gaat het in de kunst helemaal niet om nauwlettende, werkelijkheidsgetrouwe beschrijvingen. Vorm en verbeelding zijn veel interessanter. Handelingen en gebeurtenissen zijn "niet speciaal nodig': “Straatrumoer, een beetje suspense, een vleugje politiek van de goeie kant, flink wat sex, een stuk of wat markiezinnen die om vijf uur uitgaan en een daverende portie tijdgeest, de gedachte dat die mixture een lekker leesbaar boek oplevert berust op veel begrip voor geld in het laatje en een volstrekt onbeduidende opvatting van leesbaarheid.”

Veel van de andere "beschrijvingen' in Raster zijn gezocht of vergezocht, of misschien zijn door de observatieve inspanningen bij sommigen de vorm en de verbeelding teveel achterop geraakt?

Raster 60, de beschrijving. De Bezige Bij, ƒ24,50

50, dik en oversekst

Georges Perec staat ook in de nieuwe Grand Street, hier met een tekst over een psychoanalyse die hij vier jaar lang dagelijks onderging. De aangenomen gewoonte om 's nachts dromen ogenblikkelijk op te schrijven leidde bij hem na een tijdje tot niet bewegende beelden maar tekstrollen; kant en klaar geschreven dromen met titel en al. Zo stonden ook al zijn eerder geschreven teksten, alle bedachte herinneringen, de psychoanalytische weg naar zijn Ik in de weg. En hoewel het uiteindelijk toch lukte, was dat volgens de schrijver/patiënt net zo toevallig als het ontstaan van een beschreven blad. “Psychoanalyse lijkt niet erg op reclames voor haargroeimiddeltjes; er was geen "voor de behandeling' en "na de behandeling'.”

Een voorname plaats in dit nummer kreeg de voorpublikatie "The Night They Raided Stonewall' van de historicus Martin Duberman, met ruige tekeningen van Keith Haring. Het is een zacht gezegd gekleurd, gedetailleerd verslag van een inval in de homodisco Stonewall in New Yorks "Village', in 1969, waar alles gebeurde wat God en anderen verboden hebben. Boze omstanders, evenzeer wetsovertreders als de homo's en travestieten die in arrestantenwagens geladen werden, kwamen in opstand ("a chorus line of mocking queens kicking their heels') en een waar homo-oproer brak los. Duberman meent dat deze straatgevechten de sociale revolutie van de Amerikaanse homoseksuelen bewerkstelligd heeft. Nog geruzied wordt, nú nog, over de vraag of een stoere pot dan wel een "moedige mie' de rellen inzette - de wetsdienaren veranderden inmiddels zo gezien heel wat meer dan de homogemeenschap zelf. Duberman publiceert volgende maand bij Dutton zijn boek Stonewall.

Edmund White opent Grand Street met een autobiografisch liefdesverhaal waarin de schrijver een oude minnaar weer ontmoet die hij veertig jaar eerder verleidde - de zoon van zijn moeders nieuwe aanstaande. Toen maakte de Ziekte van Pfeiffer grote inspanningen moeilijk, nu staat het aids-virus tussen hen in; geen al te sterk gegeven. White's beschrijving van zijn moeder, toen, is interesssanter: “in de vijftig, dik, oversekst, een harde werker, soms verbitterd en anders waanzinnig optimistisch - en nu ben ik dat ook allemaal.”

Grand Street 44, 264 blz.$10. P.O.Box 3000, Denville NJ 07834 USA

Schrijvers en de Stasi

Het linkse Duitse kwartaaltijdschrift Listen uit Frankfurt bestaat voor het grootste deel uit tientallen korte en langere boekbesprekingen.

In het voorwoord verbaast de redaktie zich erover dat politici veel minder lastig gevallen worden over hun banden met de Stasi dan schrijvers. Listen roept ertoe op de Duits-Duitse dialoog over de Stasi vooral gaande te houden, ook al zou dat voor sommigen erg nare gevolgen hebben. Het taboe dat decennialang op nazimisdaden bleef rusten heeft diepere wonden veroorzaakt dan een snelle, pijnlijke maar bevrijdende onthulling gedaan zou hebben. Ter illustratie van deze waarschuwende stelling bespreekt Listen twee boeken: Befreier und Befreite (ook een film) van Helke Sander en Barbara Johr over het grote aantal verkrachtingen in Duitsland na de oorlog, en de essaybundel Nach Osten - Verdeckte Spuren nationalsozialistischer Verbrechen waarin eveneens het lot van de vrouw, tijdens het naziregime, centraal staat. Welke huiveringwekkende verbanden bestaan er tussen oorlog en de sekse? Valt er iets te leren uit andere oorlogen over de nu spelende kwestie dat mannen in het voormalige Joegoslavië op grote schaal vrouwen verkrachten? Het gaat in Listen om de grote lijnen, niet om bijvoorbeeld de praktische vraag hoe een soldaat seks kan willen en kan hebben met een vrouw die hij minacht. “Die Frau als Symbolträgerin eines sakralisierten "Volkskörpers', den es durch ihre Vergewaltigung zu erniedrigen und zu verletzen gilt”.

Elders in Listen moet Zeit-redacteur Iris Radisch zich verantwoorden voor de manier waarop Die Zeit het Stasi-medewerkers als Christa Wolf en Heiner Müller moeilijk heeft gemaakt. Radisch: “Beide stilieren sich jetzt in einer Weise als Opfer, da ich für die Zukunft Sorgen habe. Wenn sich jemand so der Gegenwart verschliet, dann kann das für die Literatur furchtbar werden.”

Listen 13. 59 blz.DM8. 6000 Frankfurt 90, Jordanstrae 14