Imponeerhouding in Bosnië

HET MEERSPORENBELEID van de Verenigde Naties in Bosnië heeft dit weekeinde de halve overgave van het moslim-steunpunt Srebrenica niet kunnen voorkomen.

Half omdat enerzijds de moslim-verdediging daar is gebroken, anderzijds de Serviërs zich hebben verplicht niet verder in de stad op te rukken. Een klein detachement Canadese blauwhelmen ziet erop toe dat de slachting van de afgelopen weken niet wordt hervat. De praktijk zal uitmaken of de VN hier het Vance-Owenplan (Srebrenica is daarin de moslims toegewezen) nog een schijn van geldigheid kunnen geven of dat de Servische overmacht ter plaatse een nieuw voldongen feit heeft geschapen. Veel zal ervan afhangen of de inwoners bereid zijn onder de dreiging van de Servische kanonnen in hun stad te blijven. Zo niet dan beschermen de blauwhelmen straks de puinhopen van een ontvolkt Srebrenica.

In haar verwarring zwalkt de internationale gemeenschap tussen uitersten heen en weer. Deze dagen slaat de pendule door naar dreigementen met bombardementen op Servische steunpunten, strafacties die zich geleidelijk in de richting van Belgrado zouden moeten verplaatsen. Tegelijkertijd toonde de Veiligheidsraad zijn wankelmoedigheid door wel de zogenoemde sanctieresolutie te aanvaarden, overigens met onthouding door Russen en Chinezen, maar de uitvoering ervan uit te stellen tot na het Russische referendum. Duidelijker kon niet worden erkend dat de Servische krijgsheren en hun kameraden in de Russische oppositie het internationale spel om de macht wat Bosnië betreft beheersen. De waarde van het behoud van Jeltsin kan langzamerhand worden uitgedrukt in aantallen omgekomen Bosniërs.

DE INTERNATIONALE gemeenschap is in Bosnië vastgelopen in een soort "stop-go'-politiek waarbij een schijn van onpartijdigheid het geleidelijk aan moet afleggen tegen snel groeiende morele verontwaardiging over de misdragingen en de branie van de Serviërs. De korte maar hevige rel in Parijs over de positie en de rol van de Franse generaal Morillon toont dit aan. Morillon had de kant van de "underdog', de aan vernietiging blootgestelde bevolking van Srebrenica, gekozen. Zijn superieuren thuis meenden dat de generaal daarmee zijn onpartijdigheid had verloren en lieten hem door "hun' minister terugroepen. Premier Balladur bleek over een betere politieke antenne te beschikken en laat Morillon voorlopig waar hij is.

De als humanitaire operatie begonnen blauwe interventie in Bosnië is als gevolg van de inmiddels opgelegde gerichte sancties, blokkades en vliegverboden natuurlijk al lang niet meer onpartijdig. In opeenvolgende VN-resoluties zijn de Serviërs wegens agressie veroordeeld en zijn daarbij passende, hoewel niet altijd doeltreffende maatregelen genomen. Daarbij ging het formeel en daadwerkelijk om de republieken Servië en Montenegro, die samen het rest-Joegoslavië vormen en die voor hun beperkte en niet erkende staatkundige constructie de rechten van het vroegere Joegoslavië opeisen. Dat tegelijkertijd met de krijgsheren van de Bosnische Serviërs werd onderhandeld en dat de Servische en klein-Joegoslavische regeringen daarbij hun "goede diensten' verleenden heeft de internationale gemeenschap in een dubieuze positie gemanoeuvreerd waarvoor nu tol wordt betaald. De VN en de EG dragen de volle verantwoordelijkheid voor hun eigen verlies aan geloofwaardigheid.

DE HARDE woorden die nu tegenover de Serviërs worden gesproken, door onderhandelaar Lord Owen voorop, zijn dan ook vooral een poging om het evenwicht te herstellen, om de tegenspelers ervan te overtuigen dat zij zich vergissen als zij de internationale gemeenschap aan hun laars blijven lappen. De stationering van blauwhelmen in de frontlinie van Srebrenica moet dat waarschijnlijk onderstrepen. Maar als de Serviërs nu eens niet onder de indruk raken van de onverwachte imponeerhouding van de Westerse leiders, wat is dan de volgende stap? Opmerkelijk is dat de aangeprezen luchtacties in ieder geval niet rechtstreeks te maken hebben met de verdediging van de Canadese posities in Srebrenica. Overmoed of nonchalance?