Een eiland van muziek en literatuur

Het Griekse Eiland Westerstraat 15, Amsterdam

“Wat weet iemand hier van Nieuwgriekse literatuur? Als je geluk hebt kennen mensen de naam Kavafis, ik denk dat het dan ophoudt. Ritsos zullen ze misschien ook wel kennen. Maar dat zijn twee dichters. Zou jij een moderne Griekse prozaschrijver kunnen noemen? Behalve "Zorba de Griek' kent niemand iets van de moderne Griekse literatuur”, zegt Yolanda Verbeek van "Het Griekse Eiland' in Amsterdam, de enige boekhandel in Nederland die gespecialiseerd is in Griekenland. De dichtstbijzijnde concurrent is in Brussel gevestigd; daar zijn zelfs twee Griekse boekwinkels. Maar "Het Griekse Eiland' maakt zich ook sterk voor de promotie van Griekse muziek, terwijl die in België bijna nergens verkocht wordt.

“Iedereen associeert Griekse muziek met het Trio Hellenique, terwijl er nog zoveel andere Griekse muziek is. Het is een beetje moeilijk te zeggen wat het belangrijkste is in de winkel, muziek of literatuur, want die twee liggen vaak in elkaars verlengde in Griekenland. Een heleboel van de teksten van Griekse liederen zijn niet zomaar teksten, maar juist geschreven door bekende Griekse dichters, door een Ritsos of een Seferis. Je moet je voorstellen dat de gedichten van Slauerhoff op muziek zijn gezet en dat iedereen in een café die gedichten meebrult. Dat is in Nederland onvoorstelbaar, maar in Griekenland gebeurt het. Teksten gaan er vaak dieper dan hier.”

Griekenland kent een typische liederencultuur, waarin het platteland en de stad ieder een eigen stem hebben. Zo zijn er de "dhimotika', de eeuwenoude volksliederen van het platteland en de eilanden, vaak nog stammend uit de Byzantijnse tijd, waarin historische gebeurtenissen als de val van Konstantinopel bezongen worden, maar ook alledaagse als geboorte, huwelijk en dood. Daartegenover staan de "rebetika', die in de eerste decennia van deze eeuw voortkwamen uit de subcultuur van grote steden als Smyrna, Konstantinopel en Athene en waarin hasjiesj veelal een centrale rol speelt. Het "entechno tragoudi', het kunstlied, is vaak gebaseerd op teksten van dichters. Om meer bekendheid te geven aan de verschillende genres in de Griekse muziek geeft de stichting "Het Griekse Eiland' onder redactie van Hero Hokwerda boekjes uit met vertalingen van platen en CD's en organiseert zij concerten.

"Het Griekse Eiland' geeft ook literaire werken uit. Tot nu toe zijn er drie dichtbundels verschenen, alle tweetalig: "Mozaëk van een volk' ter gelegenheid van het "One World Poetry Festival' in 1985 waarin werk is opgenomen van zes hedendaagse Griekse dichters, "Maraboe en andere gedichten' van Kavvadias en "Biografie en andere gedichten' van Vayenas.

De Nederlandse media besteden zeer weinig aandacht aan de moderne Griekse literatuur: een artikel over Seferis zoals niet lang geleden in NRC Handelsblad verscheen is een gunstige uitzondering gezien de negatieve tendens die Verbeek signaleert. “Toen wij die dichtbundel van Vayenas hadden uitgegeven is daar überhaupt geen aandacht aan besteed. Het is in een klein kolommetje in Vrij Nederland genoemd en een lokale krant in Zeeland heeft er iets aan gedaan, dankzij Hans Warren. Dat was alles. Vayenas is toch een van de belangrijkste moderne dichters. Een boek als "Pausin Johanna', uit het Grieks vertaald door Komrij, krijgt na zo'n 15 jaar nog een herdruk, ik denk alleen door Komrij's naamsbekendheid, maar als er een dichtbundel in vertaling verschijnt doet men niets. Ik weet niet wat voor soort associaties Nieuwgriekse literatuur bij de mensen oproept, misschien net zulke als de Griekse muziek...”

Toch wil "Het Griekse Eiland' blijven uitgeven. “Het ontmoedigt je financieel natuurlijk wel. Als zulk werk minder goed verkocht wordt, moet je gewoon een jaar langer wachten voor je weer zo'n stap gaat ondernemen. Toch wil ik ermee doorgaan; het is leuk om te doen en dit soort dingen moet blijven gebeuren.”

De Griekse literatuur bloeit, maar dit blijft onopgemerkt in het buitenland. “Er wordt ontzettend veel uitgegeven in Griekenland, in Athene zijn een paar honderd uitgeverijen. Het is zonde dat er zo weinig vertaald wordt. Er is de "Modern Greek Writers' serie, daarin zijn net tien boeken in het Engels vertaald; maar het is de eerste keer dat er zo'n initiatief is genomen.”

Ondanks het gebrek aan publiciteit weet "Het Griekse Eiland' het al negen jaar vol te houden. Het verzamelingetje Griekse literatuur waar oprichter Henk van der Does ooit mee begon, en dat niet meer dan een paar plankjes in de "Island International Bookstore' in de Tweede Tuindwarsstraat in de Jordaan in beslag nam, groeide al gauw uit tot een collectie die een zelfstandige winkel waardig was. Die kwam er dan ook in het belendend perceel. Sinds kort is de beginsituatie van twee winkels in één hersteld, afgezien van de schaalvergroting: afgelopen herfst verhuisden de "Island International Bookstore' en "Het Griekse Eiland' samen naar een groot pand in de Westerstraat.

Het hellenofiele publiek dat de winkel bezoekt is erg uiteenlopend. De literatuur wordt gekocht door Nederlanders die zich de Griekse taal op de een of andere manier hebben eigen gemaakt; Grieken komen er voor de muziek of leerboeken voor de Griekse lessen die door de Griekse Gemeenschap georganiseerd worden. "Het Griekse Eiland' is gespecialiseerd in het hedendaagse Griekenland; de Klassieken zijn alleen vertegenwoordigd voor zover er net nieuwe vertalingen verschenen zijn. Een afdeling Klassieke Oudheid behoort tot de toekomstplannen. Het assortiment reisliteratuur is zo volledig mogelijk en bevat boeken die in de beste reisboekwinkels niet te vinden zijn.

Misschien ligt het aan de naam van de winkel, in ieder geval komt het nogal eens voor dat de functie van "Het Griekse Eiland' niet helemaal goed begrepen wordt. “Mensen bellen met de gekste vragen: hoeveel een kop soep in Griekenland kost of een half gesneden brood. In het begin dacht ik dat een vriendin van me een geintje met me zat uit te halen. Zolang het vreemde vragen zijn maakt het het werk wel leuk, maar voor de overige stuur ik ze door naar Het Grieks Verkeersbureau.”