Spaanse hof in verwarring door biografie

MADRID, 17 APRIL. Verwarring aan het Spaanse hof. De "eerste geautoriseerde biografie van koning Juan Carlos I', die vorige maand door acht Europese uitgeverijen tegelijk op de markt werd gebracht, blijkt in twee versies te bestaan. Eén voor binnenlands gebruik en een andere voor de rest van Europa waarin de koning aanzienlijk vrijmoediger spreekt over politiek gevoelige zaken zoals de achtergronden van de couppoging in 1981.

In de Spaanse editie zijn hele passages geschrapt uit de weergave van de gesprekken die de auteur van het boek, markies José Luis de Vilallonga, met Juan Carlos heeft gevoerd. Maar ook komt het voor dat hij een nieuw antwoord geeft op dezelfde vraag. In een eerste reactie laat een woordvoerder van het Hof weten dat alleen de uitspraken van het staatshoofd zoals die in de Spaanse uitgave zijn genoteerd aanspraak kunnen maken op het predikaat "geautoriseerd'. Wat er elders verschijnt moet als onverantwoorde piraterij worden beschouwd.

Susanna Lea van het Parijse uitgevershuis Fixot, die de internationale coördinatie van het oorspronkelijk in het Frans geschreven boek heeft verzorgd, barst bijna uit elkaar van verontwaardiging als ze met deze uitspraak wordt geconfronteerd. Fixot heeft niet alleen van het Spaanse Plaza & Janes maar ook van andere gerenommeerde uitgevers zoals het Duitse Bertelsmann en het Engelse Weidenfeld & Nicolson hoge voorschotten gekregen juist omdat het hier een boek betrof waaraan Juan Carlos zelf actief had meegewerkt en waaraan hij zijn goedkeuring had gehecht. Ongeautoriseerde biografieën van de koning zijn er immers al genoeg. Redacteur Chris Herschdorffer van de Nederlandse uitgeverij De Kern bevestigt dat ook voor hem de autorisatie doorslaggevend is geweest bij de aankoop van het boek, dat overigens al aan zijn tweede druk toe is.

“Begin dit jaar heeft het hoofd van de hofhouding, generaal Almansa, samen met een redacteur van de Spaanse uitgever drie dagen op onze kosten in Parijs doorgebracht om de laatste wijzigingen in het manuscript aan te brengen”, briest Lea. “We hebben ze werkelijk vorstelijk onthaald. En daarna heeft de redacteur ons nog een rekening gestuurd voor de verrichte werkzaamheden. Gelukkig heb ik die nog niet betaald.”

De coördinatrice produceert een brief uit februari aan de samenwerkende uitgeverijen waarin hen wordt gevraagd publikatie van het reeds ontvangen manuscript uit te stellen tot de "last minute changes' van het Spaanse Hof zijn verwerkt. Deze wijzigingen worden aangeleverd op een nieuwe kopie en zijn voorzien van een merkteken en de initialen "M.R.' (Maison Royale). Het niet overnemen van deze correcties zou “volgens de adviseurs van de koning ernstige constitutionele en juridische consequenties hebben”, aldus de brief. “Ik verzeker u dat we ons aan de wensen van het Hof hebben gehouden”, zegt Lea.

Het Hof vraagt even bedenktijd wanneer het de brief onder ogen krijgt. Daarna belt Asuncion Valdez, het hoofd van de koninklijke voorlichtingsdienst, om de kwestie op te helderen. Er bestaat helemaal geen geautoriseerde biografie van de koning, legt zij uit. Ook het Spaanse boek, waarvan inmiddels meer dan tweehonderdduizend exemplaren zijn verkocht, wordt door de uitgever geheel ten onrechte als zodanig gepresenteerd. Het Hof wil best toegeven dat de heer Vilallonga uitgebreid met de koning heeft gesproken, maar de woorden die hij Juan Carlos in de mond legt zijn geheel voor zijn rekening. Er komen zo vaak journalisten op bezoek die daarna van alles bij elkaar fantaseren en hun verhaal dan aan de koning toeschrijven.

“Almansa heeft bij de redactie geholpen, maar dat was een vriendendienst”, zegt Valdez. “Het Hof als zodanig heeft met dit project niets te maken. Het is gewoon een verkooptruc wanneer men over autorisatie spreekt. Men maakt gebruik van het feit dat het niet ons beleid is om op onjuiste berichten te reageren. Wij zullen het boek dus niet des-autoriseren. Dat doen wij nooit.”

José Luis de Vilallonga heeft er geen enkele moeite mee om te erkennen dat zijn boek in het Spaans ernstig afwijkt van de Euro-editie. Onjuiste data en verkeerde namen zijn gecorrigeerd. “En het is nu eenmaal zo dat je in Spanje een heleboel dingen gewoon niet kunt zeggen”, legt de auteur uit. “De koning, die een zeer milde persoonlijkheid is, heeft mij gevraagd zijn commentaar op bepaalde mensen te schrappen. Inderdaad noemde hij generaal Armada (het brein achter de coup van '81 -red.) een verrader en ikzelf heb hem omschreven als iemand met het ongure uiterlijk van een nachtclubportier. Voor Frankrijk heb ik daar geen moeite mee, maar zijn vrouw en kinderen in Spanje vinden dat natuurlijk vervelend.”

Vilallonga schrapte in het Spaans ook een passage uit de inleiding waarin hij de koning over hun samenwerking laat zeggen: “Ik weet dat ik met jou geen problemen zal krijgen. Wij spreken dezelfde taal.” Maar aan deze verwijdering moet volgens de markies geen enkele betekenis worden gehecht. “De koning en ik zijn vrienden. Dat hij mij heeft ontvangen is voor mij autorisatie genoeg.”

Is El Rey over het algemeen milder en vlakker dan Le roi en Koning tussen Franco en Spanje, een uitzondering daarop vormt de passage gewijd aan koningin Beatrix. In het Spaans wordt gesteld dat koningin Beatrix nogal vaak op de fiets door de straten van Amsterdam rijdt en noemt Vilallonga dit "demagogisch' en "volstrekt onnatuurlijk', waarop Juan Carlos antwoordt dat ze als goede Hollandse nu eenmaal veel van fietsen houdt. In Nederland en Frankrijk is er slechts sprake van een "wat al te informele' wandeling op Koninginnedag.

Vilallonga: “U wilt zeker zeggen dat alleen de laatste versie correct is? Mij was dit verschil niet eens opgevallen. Het lijkt me niet belangrijk. Bij een vertaling wil er wel eens een nuanceverschil optreden.”

Boekenbijvoegsel: "Koning tussen Franco en Spanje'