Nep

"Gisteren een prachtig nep-ongeluk op de televisie gezien!' riep vrijdagmorgen een collega nog voor hij zijn jas had uitgetrokken. Anderen hadden er ook van genoten. ""Die ene z'n arm bewoog nog een beetje.'' ""Ja, en je zag er ook een wanhopig naar lucht happen.'' Zo ging het door. Veel later dan op andere ochtenden begonnen ze te werken. Ten eerste kunnen we dus vaststellen dat een nep-ongeluk op de televisie tot arbeidstijdverkorting in de kantoren leidt.

Het ging om een nagebootste ramp. Een tankauto met giftige vloeistof was geslipt en ging harder lekken naarmate er meer weggebruikers tegenop reden. De rol van van de slachtoffers werd gespeeld door leden van de Landelijke Organisatie tot Uitbeelding van Slachtoffers (LOTUS) en het geheel was in scène gezet ten behoeve van een internationaal congres in Utrecht waar de deskundigen praten over "een wereldwijd toepasbaar rampenplan voor de opvang van slachtoffers van ongevallen met chemisch letsel'. Ik ontleen deze bijzonderheden aan De Telegraaf. "Levensecht nep-ongeluk', las ik boven de foto waarop twee leden van LOTUS een nep-hulpverlening deden. In de Volkskrant stond een foto van een dame in een levensecht wrak. Ze had een nep-snee op haar voorhoofd en trok daarbij het gezicht van iemand die zich dat levensecht bewust is. Op de achtergrond werd een menigte door een rampenlint in bedwang gehouden. Het rampenlint was echt, maar wat moest ik van de toeschouwers denken? Zijn belangstellenden bij een nep-ongeluk nep-belangstellenden of levensecht?

Er opent zich een baaierd van verwarring. Een levensecht nep-ongeluk is een nep-ongeluk dat zo dicht bij een werkelijk ongeluk komt dat het levensecht mag heten; maar intussen wordt door iedereen beseft dat het wel degelijk is geënsceneerd zodat "levensecht' niet werkelijk echt mag worden genoemd. Levensechte nep is, voorzover ik dat kan zien, de beste van alle neppen. En nu de volgende vraag: wordt hierdoor werkelijke belangstelling gewekt of staan de toeschouwers daar in levensechte nep? Ik denk dat hun belangstelling de hoogste werkelijkheidsgraad heeft. De toeschouwers leveren in dit tafereel de enige bijdrage met honderd procent werkelijkheidsgehalte.

Nadat het personeel van LOTUS zijn plicht had gedaan gingen de internationale experts weer naar de conferentiezaal om van gedachten te wisselen over het wereldwijd toepasbare rampenplan. Ik heb deze zin opgeschreven met de ernstige bedoeling u heel even aan het lachen te maken, met de nadruk op heel. Het wil er bij mij niet in dat het veel tot het bestrijden van het volgende Bophal, Tsjernobyl of Tomsk zal bijdragen als de deskundigen op een binnenplaats in Utrecht een lege tankauto lek laten worden en dan de reacties van de ongetwijfeld bekwame acteurs van LOTUS bestuderen. Maar aan de andere kant: men rekene de uitslag niet doch tel' het doel alleen. Alle beetjes helpen, iedere dag een draadje is een hemdsmouw in het jaar en elke druppel op de gloeiende plaat maakt de plaat een beetje minder gloeiend. Wat let ons dus om dit wereldwijde plan au sérieux te nemen?

Iedere generatie heeft haar eigen rampen, iedere generatie is beperkt door de grenzen van haar verbeeldingskracht. Na de Sint Elizabeths-vloed werd de dijkverzwaring opnieuw ter hand genomen en aan de laatste stormramp hebben we het Deltaplan te danken. Wat mankeert er dan aan zo'n levensecht nep-ongeluk? Misschien is het dit. De rampen die wij ons kunnen voorstellen, een ontplofte kernreactor, een lekkende giffabriek, zijn van dusdanige omvang dat ze niet vallen na te bootsen. Toen de Golfoorlog op punt van uitbreken stond, werd Dwight Eisenhower vaak geciteerd. De oorlog zal je altijd verrassen, heeft de generaal gezegd. De ramp ook. Dit verhindert niet dat iedereen zich altijd onder andere op het ergste voorbereid moet houden. Maar hoe levensechter daarbij de nep, hoe groter de verrassing van de werkelijkheid. Het jaar 2000 nadert; het valt me mee dat het gezelschap LOTUS nog niet is geëngageerd om zijn bijdrage te leveren tot een wereldwijd plan tegen de Jongste Dag.

Het gaat me niet om de werkelijkheid maar om het steeds levensechter worden van de nep en de belofte die daaraan is verbonden. De professionalisering van de nep doet de nep steeds dichter naderen tot de overwinning op de werkelijkheid. Natuurlijk is dat een nep-overwinning die met nep-middelen wordt opgeblazen tot "levensecht' en zo een nep-belofte wekt.

Het is een ingewikkelde toestand die niet via een terloops stukje op vrijdagochtend, de eerste dag na deze levensechte nep-ramp doorzichtig kan worden gemaakt. De dialectiek van nep en werkelijkheid, het is iets anders dan het Lied van schijn en weezen (van Van Eeden en Nooteboom).

Dat nep-ongeluk ter voorbereiding van een wereldwijd rampenplan is maar een aanleiding. De wereldwijde drang tot nep, daar ging het me eigenlijk om; dat is de dag in dag uit verder tetterende ramp die ik in de gauwigheid niet zou weten te bestrijden.