Pretoria wil snelle overgang naar democratie

JOHANNESBURG, 16 APRIL. Aan de vooravond van nieuwe massademonstraties en de begrafenis van de vermoorde zwarte leider Chris Hani heeft de Zuidafrikaanse regering aangegeven de overgang naar democratie te willen versnellen om de crisis in het land te bezweren.

Minister Roelf Meyer (grondwetszaken), de eerste onderhandelaar namens de regering, verklaarde gisteren bereid te zijn snel een Overgangsraad met zwarte partijen in het leven te roepen die de weg moet effenen voor de eerste algemene verkiezingen. De regering wil haar eis laten vallen dat daartoe eerst een overgangs-grondwet in meerpartijen-onderhandelingen moet worden opgesteld.

Het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) heeft na de moord op Hani, lid van het hoofdbestuur en secretaris-generaal van de communistische partij, geëist dat nu snel een verkiezingsdatum wordt vastgesteld en de Overgangsraad met zwart-medebestuur in het leven wordt geroepen. De beweging staat onder zware druk van haar aanhang om drie jaar nadat De Klerk het einde van de apartheid aankondigde met zichtbare resultaten te komen.

Toch is het zeer de vraag of het ANC zal ingaan op de concessie van de regering. Tot nu toe heeft het ANC geweigerd in een "open' overgangsfase zonder duidelijk tijdschema te stappen, omdat het de regering ervan verdenkt de interim-fase zo lang mogelijk te willen rekken en zo de macht grotendeels in handen te houden. Ook de Inkatha Vrijheidspartij heeft een dergelijke opzet tot nu toe afgewezen.

Na de nationale protestdag van woensdag, die in een aantal grote steden uitmondde in chaos en vandalisme, bleef het gisteren in Zuid-Afrika rustig. Morgen staat een grote demonstratie in het centrum van Johannesburg op het programma. Zondag wordt Hani's lichaam opgebaard in een stadion in Soweto, waarna maandag de begrafenis volgt in Germiston, zo'n dertig kilometer van Johannesburg. Het ANC heeft opgeroepen tot een dag van nationale rouw op maandag en werkgevers gevraagd hun bedrijven te sluiten.

De verwachting was vanmorgen dat de regering meer plaatsen in het land tot zogeheten “onrustgebied” zal uitroepen met een avondklok voor de bewoners en ruimere arrestatie- en detentiebevoegdheden voor de politie, om de situatie de komende dagen onder controle te kunnen houden. Het zou vooral gaan om de gebieden rondom Johannesburg. President De Klerk heeft eerder extra veiligheidsmaatregelen aangekondigd om een herhaling van de gebeurtenissen van woensdag te voorkomen.

Het ANC verklaarde gisteren dat het optreden van De Klerk “herinneringen oproept aan het regime van zijn voorganger P.W. Botha”. Volgens het ANC “verraadt De Klerks optreden een ongevoeligheid die alarmerend is op een moment dat het land staatsmanschap nodig heeft. Onderdrukking kan de emoties van ons volk alleen maar aanwakkeren”. Het ANC maakte tevens bekent dat zijn leider Nelson Mandela sinds de moord op Hani afgelopen zaterdag, waarvoor een extreem-rechtse blanke is aangehouden, een aantal bedreigingen met de dood heeft ontvangen.