Indrukwekkend spel in psychologische thriller van Chileen Ariel Dorfman; Slachtoffer dwingt beul tot bekentenis

Voorstelling: De dood en het meisje van Ariel Dorfman door RO Theater. Vertaling: Annelies Eulen; regie Marcelle Meuleman; decor: André Joosten; spel: Sylvia Poorta, Joop Keesmaat, Ruurt de Maesschalck. Gezien: 12/4 Schouwburg Rotterdam. Tournee t/m 16/5 en van 16/9 t/m 20/11.

Behalve in zijn eigen land Chili heeft de schrijver Ariel Dorfman over de hele wereld veel succes met De dood en het meisje, dat nu ook hier is te zien bij het RO Theater. Het stuk, geschreven in 1990 kort nadat in Chili een democratisch gekozen president en regering in het zadel waren geholpen, is daar met cynisme ontvangen: men had geen behoefte aan een toneelstuk dat de ontworteling van het eigen land na de dictatuur laat zien. Dorfman werd bovendien verweten dat hij de situatie na vijftien jaar ballingschap niet goed kon beoordelen.

Toch is de thematiek van De dood en het meisje niet specifiek Chileens. Het stuk is een politiek drama, maar tegelijkertijd ook een psychologisch drama en een thriller met als inzet de pogingen om de waarheid boven tafel te krijgen tijdens een confrontatie tussen dader en slachtoffer. Het slachtoffer heet Paulina. Vijftien jaar eerder is ze door aanhangers van het dictatoriale regime gemarteld en verkracht.

Op een dag herkent ze toevallig één van haar beulen. In haar eigen huis houdt ze hem onder schot in een poging hem tot een bekentenis te dwingen. De man ontkent echter bij hoog en bij laag dat hij Paulina ooit eerder gezien heeft, laat staan dat hij de arts is die haar mishandelde en daarbij altijd Schuberts strijkkwartet De dood en het meisje opzette. Paulina's echtgenoot Gerardo, een advocaat die net benoemd is tot een commissie die de wandaden onder het vorige regime moet onderzoeken, probeert Paulina tot rede te brengen, bang als hij is voor de gevolgen die deze particuliere wraakoefening zou kunnen hebben op zijn baan en het werk van de commissie.

Bovendien gelooft hij niet dat zij na zo'n lange periode in staat is haar beul te herkennen, temeer daar ze al die tijd geblinddoekt was. Gerardo, de man van het compromis, zoekt een voor beide partijen redelijke oplossing. Maar Paulina wil daar niet van horen en zet net zo lang door totdat de arts bekent, al krijgt ze hem niet zo ver dat hij ook berouw toont.

De vraag of hij schuldig is, is dan weliswaar beantwoord maar dat behoedt Paulina niet voor een desillusie. De waarheid verandert het verleden niet en wat heeft bekennen voor zin als het niet ook een spijtbetuiging is? Sylvia Poorta die eerst een Paulina laat zien die heel zeker van haar zaak lijkt en met wellust haar kwelgeest kleineert, toont later de onvermijdelijke ontgoocheling. Al die tijd zijn haar zenuwen tot het uiterste gespannen, Poorta is daarin zo geloofwaardig dat de toeschouwer voortdurend met haar meeleeft en automatisch haar kant kiest.

Het spel van Joop Keesmaat als de arts en Ruurt de Maesschalk als Gerardo verbleekt daarnaast enigszins. Vooral De Maesschalck heeft het af en toe moeilijk met zijn rol van de schipperende jurist, maar gezamenlijk leveren de acteurs toch een indrukwekkende prestatie. In haar enscenering is Marcelle Meuleman elk effectbejag uit de weg gegaan; om de tekst een optimale kans te geven heeft ze de enorme decorwand van André Joosten een flink stuk naar voren gehaald zodat de acteurs bijna in de zaal staan. Mede daardoor valt aan dit beklemmende en spannende drama met geen mogelijkheid te ontkomen.