André Heller André Heller: Schlamassel. Uitg. ...

André Heller André Heller: Schlamassel. Uitg. Insel. 138 blz. Prijs ƒ 39,20.

Jens Sparschuh Jens Sparschuh: Der Schneemensch. Uitg. Kiepenheuer & Witsch. 321 blz. Prijs ƒ 53,20.

Bodo Morshäuser Bodo Morshäuser: Der weisse Wannsee. Uitg. Suhrkamp. 192 blz. Prijs ƒ 34,80.

Wolfgang Hilbig Wolfgang Hilbig: Grünes grünes Grab. Uitg. Fischer. 149 blz. Prijs ƒ 41,70.

Herbert Genzmer Herbert Genzmer: Das Amulett. Uitg. Insel. 279 blz. Prijs ƒ 43,70.

André Heller

In een pornowinkel bij het Amsterdamse Rembrandtplein wordt een man, die de lezer als een notoire vrouwenbedrieger heeft leren kennen, afgerost door een strenge dame met een "machtige zwarte gummipenis en een nijlpaardezweep'. Omstanders vuren haar aan. Tot zijn eigen verbazing voelt de man geen behoefte zich te verdedigen. De volgende dag zal hij zich weer bij deze meesteres melden. Of dit de tegenslag is die de titel van André Hellers Schlamassel in het vooruitzicht stelt, valt te betwijfelen. Het lijkt er meer op dat de man het "gedonder' als heilzaam ervaart.

De andere korte verhalen in de bundel zijn al even dubbelzinnig. Met een paar zinnen roept Heller een onbestemde, geheimzinnige sfeer op. Zijn personages "verwachten het onverwachte.'

André Heller staat bekend als multimediakunstenaar. Hij zingt, filmt, organiseert vuurwerkspektakel en regisseert over de hele wereld shows en toneelstukken. Hij heeft dus weinig tijd om te schrijven, zou je zeggen, maar misschien zijn die activiteiten juist de voorwaarde waaronder dit uitzonderlijke proza kan ontstaan.

André Heller: Schlamassel. Uitg. Insel. 138 blz. Prijs ƒ 39,20.

Jens Sparschuh

Was de Verschrikkelijke Sneeuwman een proto-nazi? Heinrich Himmler wilde in dit fabelwezen op z'n minst een voorvader van de ariërs van het Derde Rijk zien. Jens Sparschuh, een schrijver uit de voormalige DDR, stuitte in archieven op documenten die hem op het idee voor zijn roman Der Schneemensch brachten.

Het resultaat van zijn onderzoek is een spannend boek dat uiteindelijk de vraag naar het bestaan van de Verschrikkelijke Sneeuwman onbeantwoord laat. Gek gemaakt door de eeuwige sneeuw en een kou "die van binnen komt' verandert een deelnemer van een expeditie in een verscheurend monster. Hij vermoordt zijn collega's en vervalt daarna in stilzwijgen. Eigenlijk handelt hij als een soort Übermensch; die hoefde volgens de nazi's ook geen verantwoording voor zijn daden af te leggen.

Grote delen van het boek laten zich als fictie lezen, maar Sparschuh heeft zijn verhaal ingebed in weerzinwekkende doorkijkjes in de dagelijkse gang van zaken in het Derde Rijk. Die maken zo'n authentieke indruk dat je zou willen weten wat voor materiaal Sparschuh nu precies in die archieven gevonden heeft.

Jens Sparschuh: Der Schneemensch. Uitg. Kiepenheuer & Witsch. 321 blz. Prijs ƒ 53,20.

Bodo Morshäuser

Bodo Morshäuser is Berlijner van beroep, altijd op zoek naar "het wezen van de echte Berlijner'. Zijn roman Der weisse Wannsee gaat over de zomer van 1991 die hij in de Westberlijnse villawijk Wannsee doorbracht. Vanuit Wannsee bereist Morshäuser voor de eerste keer in zijn leven het nieuw verworven achterland, de Mark Brandenburg.

Niet alle bewoners van West-Berlijn reageren verheugd op het definitieve wegvallen van de grenzen. Dat ze hun welvaart met de arme sloebers uit de voormalige DDR moeten delen is al een hard gelag, maar dat nu ook Polen de stad overspoelen vindt men welhaast onverdraaglijk. Iemand hangt een bordje bij de deur. "Niet in de gang kakken', staat er in het Pools.

In vaak fraaie, poëtische volzinnen registreert Morshäuser de gevolgen van de Wiedervereinigung. Een zwak punt vormen de columnachtige passages waarin Morshäuser zijn mening over van alles en nog wat ten beste geeft.

Bodo Morshäuser: Der weisse Wannsee. Uitg. Suhrkamp. 192 blz. Prijs ƒ 34,80.

Wolfgang Hilbig

Wolfgang Hilbig, die in een mijnwerkersgezin in het Oostduitse Saksen opgroeide en lange tijd zelf stoker van beroep was, beschrijft in zijn verhalen met veel kennis van zaken de wereld van de arbeiders. Ondanks die preoccupatie werd Hilbigs proza in de DDR als te kritisch ervaren. Het kwam hem op zoveel tegenwerking te staan dat hij het land in 1985 verliet.

In zijn nieuwe verhalenbundel, Grünes grünes Grab, legt hij nog eens uit waarom er voor hem weinig reden was de DDR als heilstaat te omarmen. Een naar West-Duitsland uitgeweken dichter, zoals in bijna alle verhalen Hilbigs alter ego, wordt in het revolutiejaar 1989 voor een voordracht aan een Oostduitse universiteit uitgenodigd. De lezing is echter gepland op een maandagavond, en juist op die avonden demonstreren de massa's wekelijks met de leuze "Wir sind das Volk' tegen de regering.

Is de uitnodiging een knieval van de DDR-autoriteiten of is het een laatste pesterijtje aan het adres van de dichter, vlak voordat de Muur valt? Hoe dan ook, op veel toehoorders hoeft hij niet te rekenen. In Grünes grünes Grab wordt de voormalige DDR voorgesteld als een buiten de grote steden vrijwel ontvolkt land, een reusachtige berg van puin en schroot waar de wolken laag hangen en het altijd broeierig weer is. Met zijn ietwat labyrinthische zinsbouw weerspiegelt Hilbig een chaotische wereld, waarin de hoofdpersonen, zoals bij Kafka aangeduid met een initiaal, hopeloos verdwaald raken.

Wolfgang Hilbig: Grünes grünes Grab. Uitg. Fischer. 149 blz. Prijs ƒ 41,70.

Herbert Genzmer

Computers en computerspelletjes beheersen het leven van de hoofdpersoon van Herbert Genzmers roman Das Amulett. Een geniale computerspecialist raakt verstrikt in de gesimuleerde werkelijkheid die computers kunnen creëren en nu wil zijn zakenpartner van hem af. Hij noemt hem een menselijk wrak dat het leven speelt zoals je computerspelletjes speelt. Normale menselijke verhoudingen zijn voor hem ondenkbaar.

De verklaring die Genzmer voor zijn gedrag geeft, ligt in zijn jeugd, al komt hij uiteindelijk niet veel verder dan wat psychoanalyse van de koude grond. De computerspecialist verloor al vroeg beide ouders en was sindsdien voor zijn pleegouders altijd "de nummer één'. Hij zette hen naar zijn hand zoals hij nu computers manipuleert.

Herbert Genzmer zelf lijkt ook besmet door het spelletjesvirus; hij schreef zijn roman met een enorme vaart. Vooral de opening, waarin een lijk thuis wordt afgeleverd als ware de begrafenisonderneming een pizzakoerier, is heerlijk absurdistisch. Helaas concentreert Genzmer zich in het verloop van het verhaal te veel op een logische uitwerking van de intrige; de personages komen daardoor te kort en blijven schematisch, als in een computerspel.

Herbert Genzmer: Das Amulett. Uitg. Insel. 279 blz. Prijs ƒ 43,70.