Verzet voor de klas

Gastdocenten van het Samenwerkend Verzet geven op scholen les over de Tweede Wereldoorlog. ""Had u zelf ook joodse onderduikers?''

Schuchter hengelt een kortgeknipte jongen na afloop van de les met zijn linkerarm. ""Mag ik nog wat vragen? Heeft u ook littekens?'' De oudere man voor de klas glimlacht. ""Nee, die heb ik niet. Nou ja, van binnen wel, natuurlijk. Verder nog vragen?''

De klas zwijgt. Regen tikt tegen de ruiten van het sobere lokaal in de Schiedamse school voor MAVO en lager beroepsonderwijs De Burcht. Aan de muur hangen twee Derde-Wereldposters, achter het podium van de leraar een roestbruin haventafereel. ""Had u zelf ook joodse onderduikers?'' vraagt een jongen met een blond kuifje.

Nee, die had hij niet, antwoordt de oudere man. Dat kon ook niet, want hij zat immers zelf het grootste deel van de oorlog in Dachau. ""Geen vragen meer? Dan krijgen jullie van mij allemaal nog een sticker - dat er nooit meer een Dachau mag komen.'' Hij knipt zijn koffertje open en haalt er een stapel ovale, rood-wit-blauwe stickers uit met de tekst "Nooit vergeten! Geen dictatuur, geen discriminatie, geen racisme.'

Luc Buist (72) heeft net een les gegeven over de Tweede Wereldoorlog. Hij is een van de gastdocenten van de stichting Samenwerkend Verzet die scholen voor basis- en voortgezet onderwijs bezoeken. In het schooljaar 1991/92 bezochten 147 gastdocenten 1.460 scholen en werden 110.687 leerlingen bereikt. ""Dat is toch zinvol werk, dan?'', zegt Buist, een kleine man met borstelsnor en een groen jagerspak die de oorlog zelf achtereenvolgens meemaakte als militair, verzetsman en - de laatste drie jaar - gevangene in Dachau.

""Achteraf kan je gewoon niet begrijpen dat je het hebt overleefd'', zegt Buist. ""Niet ziek worden, zei ik telkens maar tegen mezelf, want dan was je er geweest.'' In 1971 moest hij zijn baan bij de technische hogeschool Delft opgeven, toen zijn KZ-syndroom hem parten begon te spelen. ""Kwijt raak je het nooit, maar ik heb er wel mee leren omgaan'', zegt hij. Sinds drie jaar geeft hij les over de oorlog op scholen in het Rijnmond-gebied.

Op scholengemeenschap De Burcht spreekt hij voor een groep van 22 jongens uit het individueel beroepsonderwijs (ibo). Moeilijke jongens, vindt leraar geschiedenis Cock Wielaard. Tijdens de uiteenzetting van Buist over Hitler, de bezetting, het verzet en de jodenvervolging, dweilen sommige jongens verveeld over de tafeltjes. Een donker knulletje piekt tegen de oorlellen van de jongen voor hem. Die slaat met gebalde vuist terug. ""Hallo, even opletten.'' Buist klapt in zijn handen. ""Dus zo zoetjes aan wilde Hitler leider worden van heel Europa'', vervolgt hij zijn betoog, dat begint met de vrede van Versailles en waarin in vogelvlucht oorlog, bezetting en bevrijding aan bod komen. De meeste indruk maken Buists eigen belevenissen, in de gevangenis en het kamp Dachau. ""Toen we daar uit kwamen waren we echt niet happy, dat kan ik je wel vertellen'', zegt hij.

Maar ook tijdens de videofilm die Buist na zijn eigen verhaal vertoont en die gruwelijke beelden bevat van crematoria en stapels lijken (""De schoolleiding kan hem van tevoren zien'', zegt Buist), blijft het onrustig in de klas. ""Bent u zelf gemarteld?'' vraagt een jongen na afloop. ""Wat is er met Hitler gebeurd?'' wil een ander weten. ""Die is verbrand, zeggen ze. Nou ja, eerst had hij zichzelf doodgeschoten.''

""Ze weten wel dàt er zo'n oorlog was'', vertelt leraar geschiedenis Cock Wielaard (34) buiten de les, ""maar jaartallen en wat er allemaal precies gebeurde - nee.'' De leraar stuit ook op nogal wat ongeloof als hij in de klas ""het thema oorlog'' behandelt. ""Ze zijn gewend dat het allemaal heel snel gaat. Dat zo'n oorlog vijf jaar duurt en dat veel mensen niet wisten wat er gebeurde, dat is ze een raadsel. Ze hebben zelf de Golfoorlog meegemaakt: hup, de volgende dag komt alles op tv.''

""Jullie gaan straks stemmen'', zegt Buist na afloop tot de klas, terwijl hij zijn rood-wit-blauwe stickers laat rondgaan. ""Zorg er dan voor dat de democratie behouden blijft en dat er geen racisme meer komt. Want dan krijgen we precies hetzelfde als wat jullie net op die film hebben gezien.'' De ibo-leerlingen schuiven al met stoelen en slingeren hun tassen over hun schouder.

""Nou, dat ging best'', zegt Buist monter. ""Er zitten er altijd wel een paar tussen die het zogenaamd niet interesseert, maar achteraf blijken ze dan toch wel met vragen te zitten.'' Nee, de videofilm vindt hij niet te schokkend voor scholieren. Hij heeft er ook geen moeite mee hem te vertonen op basisscholen te vertonen, voor twaalfjarigen. ""Van mij mogen ze er best een nachtje van wakker liggen'', zegt hij, terwijl hij zijn kaart oprolt. ""Als het maar bij één nacht blijft, hè, het moet geen probleem voor ze worden. Maar dat zal wel niet, ze zien al zoveel ellende op televisie.''

Over twee jaar stopt de stichting met de voorlichting op scholen. ""De meesten van ons worden te oud'', aldus Buist, die zelf vrijwel wekelijks, soms dagelijks scholen bezoekt. ""Dan kunnen ze hun emoties niet meer de baas en staan ze soms te janken voor de klas. Dat moet je niet hebben. Niet dat die kinderen dan vervelend worden - maar ze gaan je zielig vinden.''