Teyler's Museum: Archeopteryx is echt

Teylers Museum, Spaarne 16, Haarlem. Di t/m za 10-17u; zo 13-17u. "De tentoongestelde mens' t/m 20 juni. Inl 023-319010.

Bij het Nederlandse publiek, zelfs het grote, behoeft het oudste en leukste museum van Nederland geen introductie meer. Teylers Museum in Haarlem wordt door bezoekers overspoeld sinds het NOS-Journaal dit weekeinde aandacht besteedde aan de expositie "De tentoongestelde mens' over reuzen, dwergen, Siamese tweelingen en andere intrigerende soortgenoten die in de loop der eeuwen tegen betaling te kijk werden gezet. Met de paasdagen kon je in het anders zo rustige museum aan het Spaarne over de hoofden lopen.

Teylers Museum bestaat sinds 1784, toen met het nagelaten kapitaal van de Haarlemse laken- en zijdefabrikant Pieter Teyler van der Hulst de ovale "Boek- en Konstzael' voor het publiek werd geopend. Deze museumzaal, de oudste in Nederland, was de kristallisatiekern waaromheen de rest van het museum later is aangegroeid.

Conform de idealen van de Verlichting worden in Teylers voorwerpen van zowel kunst als wetenschap tentoongesteld. De kunst is echter minder nadrukkelijk aanwezig, al is de collectie oude grafiek van hoog niveau en is het bekijken van de tekeningen en etsen achter zelf weg te schuiven gordijntjes een van de dingen die een bezoek aan Teylers Museum zo leuk maakt (voor de huidige tentoonstelling hebben ze tijdelijk het veld geruimd).

Teylers Museum kon alleen in authentieke staat de twintigste eeuw halen doordat er nooit geld was voor al te ambitieuze verbouwingen en en renovaties. Daardoor goddank geen educatieve opstellingen, hands-on apparaten en andere museale malligheden, maar een in essentie negentiende-eeuwse inrichting die de bezoeker alle ruimte laat voor eigen ontdekkingen en verrassingen.

Een groot deel van de collectie apparaten is de vrucht van de verzamelwoede van de eerste directeur, Martinus van Marum (1750-1837). Deze geleerde was meer verzamelaar dan onderzoeker, en veel van de fraaie en peperdure instrumenten die hij aankocht of speciaal voor zijn museum liet vervaardigen zijn dan ook nooit voor serieuze proeven gebruikt. Dat geldt ook voor een van de pronkstukken van de verzameling, de grote wrijvingselekriseermachine gebouwd door de Engelse instrumentmaker John Cuthbertson.

Zeker zo mooi als de instrumentenverzameling is de rijke collectie fossielen. Weinig mensen weten dat in Haarlem een van de zes bekende exemplaren wordt bewaard van de "oervogel' Archeopteryx. De Britse astronoom Fred Hoyle wist het in elk geval niet, toen hij een jaar of zeven geleden zijn onzinnige theorie ontvouwde dat Archeopteryx een vervalsing was, gemaakt na de verschijning van Darwins Origin of species in 1859. Het Haarlemse exemplaar werd al in 1855 gevonden.