Marsipulami valt voor Mickey; Euro-Disney viert sobere eerste verjaardag

Een "character breakfast' in Euro Disney is een hallucinerende ervaring. Pluto hijgt tijdens het smeren van een croissantje in je nek, Goofy masseert onder de koffie je rug, Knabbel en Babbel dansen een horlepiep rond de ontbijttafel. Maar in het Magisch Koninkrijk blijf je glimlachen, ook met een kater.

Liefhebbers van kunst en cultuur, eenvoud, natuurschoon, stilte en budgetvakanties kunnen beter met een grote boog om de zeshonderd hectare Euro Disney in Marne-la-Vallée heenrijden. Maar voor wie het prettig vindt zijn zintuigen en emoties te laten bespelen door de meesters van de winstgevende illusie, bestaat nergens in Europa een betere bestemming.

De eerste avond van een tweedaags bezoek aan Euro Disney is een opeenvolging van elektrische parades, vuurwerk, een "Beauty and the Beast' theatershow en een Alladin-extravaganza met vuurspuwers, ruiters, buikdanseressen, kamelen en levende slangen. We besluiten de avond met een bezoek aan "Club Hurricane', die geen Carraïbisch disco-cliché schuwt. Zand op de dansvloer, limbo en lambada; aangevuurd door Disney-entertainers bevinden we ons al snel in een polonaise onder het zingen van “feeling hot, hot, hot.” Om drie uur "s nachts zappen we in het Newport Bay Club wezenloos tussen de Disneykanalen, net op tijd om te zien hoe de kleine zeemeermin haar prins in de armen sluit. Er volgt een diepe en droomloze slaap.

De volgende ochtend komt de Disney-pretcarrousel weer soepel op gang. Eerst de ochtendparade, onder leiding van Donald Duck en vijftig strak gedrilde eenden. Daarna volgen rondritten langs de mijnschachten van Big Thunder Mountain, de klepperende skeletten van Phantom Manor, de kanonnen van Pirates of the Caribbean, de werkplaats van Pinokkio, de galactische oorlog van Star Tours. Overal worden we ondergedompeld in vrolijke deuntjes, in een overdaad aan kleuren en in geuren van houtskool, viooltjes of caramel. Hoewel Disney-officials verzekeren dat de reuk in Euro Disney het enige zintuig is dat niet kunstmatig wordt gemanipuleerd. “We hebben de technologie, we hebben de geurkanonnen, maar we gebruiken ze niet”, zegt "imagineer' Erik van Dijk.

Euro Disney bestaat een jaar. Voor Disneybegrippen is de verjaardag dit weekeinde sober gevierd. Het Sprookjespaleis van de Schone Slaapster is met aardbeien, kersen en lagen slagroom omgebouwd tot een reuzetaart en er is een parade van Europese sterren, met grootheden als Jeroen Krabbé en Gerda Havertong. Het pretpark kan de fondsen op dit moment beter gebruiken: bijvoorbeeld voor de ene na de andere 'media blitz' om Europeanen en Arabieren naar het park te lokken. Disney heeft in een jaar veel over Europa geleerd, en niet alle ervaringen waren positief.

Het begon vorig jaar met een golf van Franse kritiek op het 'culturele Tsjernobyl' onder de rook van Parijs. Er waren incidenten, waaronder sabotage en een 'blackout' tijdens de opening, een blokkade door Franse boeren en een mysterieuze roofmoord. Na de openingseuforie volgde een barre winter, zeker voor de Europese investeerders in het Magische Koninkrijk. Nadat hun aandeel was gestegen tot 165 franc, volgden in september de eerste jaarcijfers: een verlies van 188 miljoen franc. De koers van het aandeel Euro Disney tuimelde naar 56 franc, maar staat na de zeer profijtelijke maand maart nu weer rond de 90 franc genoteerd. Winst wordt pas in 1996 verwacht.

Bezoekers dienen aan souvenirs en consumpties in theorie evenveel uit te geven als aan het entreekaartje, maar weigeren dat vooralsnog te doen. Het Europese publiek bleek Amerikaanser te zijn dan Disney vermoedde. Zo zocht de consument in de winkels geen luxe-artikelen of merkkleding, maar de Disneyprullaria die ook elders goed lopen.

Ook bleken Europeanen hun lunch niet uitsluitend zittend in restaurants te willen nuttigen voor 160 franc per persoon. Met een toegangsprijs die dertig procent hoger ligt dan de Amerikaanse parken, wil niemand teveel tijd verliezen tussen de bezoeken aan de attracties door. Een deel van de restaurants is daarom omgebouwd tot 'buffetaria' - zelfbediening in een luxe ambiance. Ook het aantal fastfood-karretjes is sterk opgevoerd.

Maar na een winter met lege hotels en tegenvallende bezoekersaantallen heeft de lente nieuwe hoop gebracht. Het Amerikaanse management is vervangen door Europeanen onder aanvoering van de joviale directeur Philippe Bourguignon. Zij moeten Euro Disney verder Europeaniseren. "Fine tuning' heet dat in de taal van Disney-officials. Ook kleine details helpen daarbij. Zo adopteerde de Disneyfamilie een lokale beroemdheid: de Belgische Marsipulami (hoeba hoeba hop) verruilde zijn oude vrienden Robbedoes en Kwabbernoot voor Mickey en Goofy. Het lijkt een kwestie van tijd voordat de Smurfen en Astérix - gastheren van respectievelijk een failliet en een zieltogend Frans amusementspark - hun gang naar Canossa maken.

Disney beseft nu ook dat er in Europa zoiets als een hoogseizoen bestaat. Parijs werd in 1987 wegens de centrale ligging verkozen boven Barcelona. Met een uitgekiend kleurenpalet zou het Sprookjespaleis ook onder loodgrijze wolken flonkeren, en de Thunder Moutain zou bij zware regenval gloeien als een canyon in de woestijnzon. Maar psychologische trucs om bezoekers een gevoel van warmte te bezorgen, kunnen de objectieve werking van de vrieskou nauwelijks teniet doen, zo is gebleken. In het tweede jaar heeft Euro Disney daarom seizoenkortingen ingesteld om het bezoek over de jaargetijden te spreiden. Een jaar na de opening van Euro Disney zijn de duizenden Europese cast-members op het eerste gezicht grondig gedisneyficeerd. Een ijsdruppeltje valt op straat: onmiddelijk verwijdert een schoonmaakster met een servetje deze smet. Een verdwenen mapje ontketent een waar pandemonium in het Plaza Garden Restaurant. “Non, c'est teribble”, krijt een serveerster in Victoriaans tenue, het begin van een minuten durende speurtocht, waar het hele personeel aan deel lijkt te nemen. Een kok vindt het kleinood, de dag is weer gered.

De Disney cast-members zijn jong en over het algemeen welgevormd. Puisten en zwaarlijvigheid treft men slechts bij bezoekers. Oorringen, baarden en snorren zijn voor Disney-employées verboden - uitzonderingen als Buffalo Bill daargelaten - en iedereen ruikt aangenaam, denkt aan de lijn, is vrolijk en behulpzaam. Iedereen speelt zijn rol in het spektakel, met glimlachjes, opgestoken duimen, buiginkjes, kushandjes en aanmoediginkjes: “Have fun!”, “Enjoy yourself!”, ”You're on the road, man!”.

In het hoogseizoen biedt Euro Disney werk aan een kleine 16.000 employees. Alleen enkele totalitaire staten uit het midden van deze eeuw kunnen zich qua dichtheid en diversiteit aan uniformen meten met het Magische Koninkrijk. De controle is soms griezelig perfect: in het country-café worden al te wilde Britten op de dansvloer langzaam ingesloten door dansende cast members in burger en tot de orde geroepen. Glimlachend, dat spreekt. Een official in zwart pak dirigeert zijn troepen van afstand, fluisterend in zijn walkie-talkie.

Elke sensatie kent een prijs in Euro Disney: wachttijden van een kwartier tot een uur. Vanzelfsprekend is ook het wachten in het Magisch Koninkrijk iets bijzonders. De rijen zijn lang en smal, ten dele om gedrang onder het ongedisciplineerde Europeanen te voorkomen, ten dele om de rij in beweging te houden. Verblijf in een Disney-rij lijkt op een zoektocht naar een pot goud aan het eind van de regenboog: steeds verwacht de bezoeker dat de attractie achter de volgende bocht ligt, steevast volgt dan weer een nieuw slingerpad langs hekjes en koorden. Onderweg passeert hij diverse verstrooiende tableaux vivants. Zo is de lange weg naar 'Pirates of the Carribean' een duister labyrinth vol skeletten, kerkers en scheepswrakken.

Het snel verwerken van mensen is een kunst op zich, zegt Van Dijk. “Zo durft niet iedereen blindelings een donkere piratenboot in te stappen, dus breng je daar indirecte verlichting aan. Dan kost het instappen vijf in plaats van zes seconden,” Maar mensen blijven mensen: in het Phantom Manor, het prachtige spookhuis, durft een bejaarde vrouw bijvoorbeeld niet van een loopband in een duistere karretje te springen. Even is er paniek als ze, zich krampachtig vastklampend aan haar karretje, het spookhuis ingesleurd dreigt te worden. Alles moet worden stilgezet. In het duister vloekt een cast member. Erg on-Disney.

EURO-DISNEY GIDSEN

Euro Disney Resort Paris Gids, Uitgeverij de Geillustreerde Pers BV, 1992, ƒ 19,90. Inzichtelijk gidsje met hoofdstukjes getiteld "Er was eens...' en "Hoe ga ik er heen'.

Ook de groene Michelin heeft een (engelstalige) Disney-gids: Euro-Disney Resort. Mèt een hoofdstuk "andere bezienswaardigheden in de omgeving' zoals historische stadjes (Meaux, Moret-sur-Loing), Vaux-le-Vicomte Chateau en Versailles. Plus beknopte informatie over Parijs. De Michelingids kost ƒ 26,90, de bijbehorende - Nederlandstalige - plattegrond ƒ 9,45.

Kosmos Reisgids Euro Disney (1993) Uitgeverij Kosmos, Utrecht, ƒ 14,95.

Marco Polo Euro Disney (1992) M&P Uitgeverij BV Weert, ƒ 9,90.