Duits heeft als wetenschapstaal grotendeels afgedaan

"Naar mijn ervaring heeft men voor het leren van Engels dertig uur nodig, voor het Frans dertig dagen en voor het Duits dertig jaren'. Dat schreef de Amerikaanse humorist Mark Twain honderd jaar geleden tijdens een reis door Europa. Hij maakte deel uit van het leger van wetenschappers en kunstenaars uit alle delen van de wereld dat in die tijd door het nog jonge Duitse Rijk reisden, om in laboratoria en bibliotheken kennis te vergaren. In die tijd speelde het Duits als taal voor de wetenschap nog een zeer belangrijke rol.

In de eerste helft van de twintigste eeuw verschenen er méér wetenschappelijke publicaties in het Duits dan in het Engels. Ook in Scandinavische landen, Nederland en Oost-Europa publiceerden onderzoekers vaak in het Duits. Op Amerikaanse universiteiten waren Duitse leerboeken voor chemie heel gewoon. Na 1920 begon het Duits echter terrein te verliezen op het Engels. Deze teruggang zette zich na de Tweede Wereldoorlog voort en momenteel verschijnen er 20 maal zoveel wetenschappelijke publicaties in het Engels als in het Duits.

Deze en andere feiten over de opkomst en teruggang van het Duits in de wetenschap en daarbuiten zijn te vinden in het onlangs verschenen boek Die internationale Stellung der Deutschen Sprache van Ulrich Ammon, taalkundige aan de universiteit van Duisburg (Verlag Walter de Gruyter, Berlijn). Ammon signaleert dat deze teruggang wordt versterkt door het feit dat er in Duitsland op het gebied van de natuurwetenschappen nog maar weinig vakbladen zijn die artikelen in het Duits accepteren. Ook de Duitse onderzoekers zelf publiceren dus meestal in het Engels (Deutscher Forschungsdienst 2/93).

Op scholen en universiteiten overal ter wereld staat het Duits als "vreemde taal' echter na Engels en Frans toch nog op een derde plaats. De grootste teruggang in de studie van deze taal vond plaats in de Verenigde Staten. Tot 1917 (toen de VS ging deelnemen aan de Eerste Wereldoorlog) was Duits hier de meest gestudeerde vreemde taal. Nu komt het Duits pas na Spaans en Frans.

Duits wordt in de Verenigde Staten vaak gekozen door studenten met Duitstalige voorouders. Dat geldt ook in landen als Brazilië en Australië, maar in dit laatste land zal het Duits wellicht spoedig worden verdrongen door het Japans. In Japan zelf is het Duits echter (na Engels) de tweede verplichte taal. Dat heeft ongetwijfeld veel te maken met de wetenschappelijke en economische kracht van Duitsland en met het feit dat men in Japan graag kijkt hoe andere landen het doen.