Vertrek Morillon bezorgt veel Fransen vreemde bijsmaak; "Overplaatsing generaal routine'

De overplaatsing van generaal Morillon is een routinezaak. Hij zit nu al dertien maanden in Bosnië-Herzegovina en dat is al twee keer zo lang als normaal en daarom acht Parijs de tijd nu gekomen dat Morillon terugkeert. De Franse minister van buitenlandse zaken, Alain Juppé, formuleerde het heel kort: “Iedere missie heeft een einddatum.” Gevraagd of Morillon in mei nog op zijn huidige post zal zitten, antwoordde de Franse minister van defensie, François Léotard, die eind vorige week de Franse troepen in Bosnië bezocht: “Nee.”

Niet iedereen in Frankrijk is ervan overtuigd dat de terugkeer van Morillon zonder politieke of persoonlijke bijbedoelingen is. Zijn voorgenomen terugkeer naar Frankrijk heeft dan ook irritatie en verontrusting gewekt. Men vreest dat zijn terugkeer door de Serviërs verkeerd zal worden begrepen. De filosoof André Glucksmann schreef in Le Figaro dat het terugroepen van Morillon uitgelegd zal worden als “een beloning voor terrorisme”.

De verwarring en de verontrusting is niet onlogisch. Zaterdag maakte het dagblad Le Monde melding van het voornemen om Morillon terug te halen. De staf-chef van de Franse strijdkrachten zou de regering een verzoek daartoe hebben ingediend. In verscheidene Franse kranten werd de afgelopen dagen gemeld, dat binnen de Franse strijdkrachten irritatie was ontstaan over het eigengereide optreden van de generaal. Hij zou door de veelheid aan eigen initiatieven zich hebben ontwikkeld tot een ongeleid projectiel.

Vooral diens inspanningen om de moslims in de door Serviërs omsingelde stad Srebrenica te hulp te komen en diens beslissing om zijn hoofdkwartier tijdelijk naar deze stad te verplaatsen wekten de nodige aarzelingen. “Hij was een beetje ongecontroleerd, en nu is hij oncontroleerbaar geworden”, aldus een hoge Franse officier tegenover Libération. Maar in Srebrenica zelf leverde zijn optreden de generaal een heldenstatus op - en niet alleen daar. Ook in Frankrijk sprak zijn optreden tot de verbeelding. Eindelijk iemand die zijn nek uitstak voor de moslims, eindelijk iemand die de confrontatie met de Serviërs aandurfde.

Na de eerste berichten over zijn mogelijk overplaatsing verklaarde generaal Morillon aanvankelijk helemaal geen plannen te hebben om weg te gaan. “Generaal Philippe Morillon: Ik ben er en ik blijf”, kopte Libération. “Ik hoop dat ik op zekere dag verlof zal kunnen nemen, maar er is geen sprake van dat ik op korte termijn mijn post verlaat”, aldus de generaal in een vraaggesprek met de krant. En tegenover de Franse radio: “Ik beschouw mezelf niet als onvervangbaar, verre daarvan. Maar onder de huidige omstandigheden ga ik niet naar huis.”

Toen de opwinding in Frankrijk over een mogelijk gedwongen terugkeer tot de generaal doordrong, verklaarde hij zondagavond, dat hij uiteraard iedere beslissing van zijn meerderen zonder problemen te maken zou accepteren. In een vraaggesprek met de Franse televisie zei Morillon toen: “Het is nodig de zaken duidelijk vast te stellen. Ik ben al ruim over mijn mandaat voor één jaar (...) Als mij wordt gevraagd te blijven, dan zal ik dat graag doen, als het om redenen waarover besloten wordt op regeringsniveau en in New York nodig is dat ik terugkeer, dan verandert dat mijn gemoedstoestand niet.” De Franse generaal zei slechts tegengesproken te hebben dat hij binnen enkele dagen zou vertrekken. En hij voegde daaraan toe: “Wat ik ontkend heb is het idee dat ik voorwerp zou kunnen zijn van een overhaaste terugkeer, omdat mijn persoonlijke veiligheid in het geding zou zijn.”

Door zijn optreden heeft generaal Morillon zich zeer gehaat gemaakt bij de Serviërs. Zeljko Simic, adviseur van de Servische leider Slobodan Milosevic, verklaarde in een vraaggesprek met Le Figaro dat de generaal zich overduidelijk achter de zaak van de moslims had geschaard en daarmee alle regels had geschonden die tussen de VN en de Serviërs in Bosnië zijn overeengekomen. Daarmee zou de geloofwaardigheid van Morillons optreden ernstige schade hebben opgelopen. En passant kreeg de Franse minister van buitenlandse zaken Juppé van Simic te horen “woordvoerder van Clinton” te zijn. Wel zei de woordvoerder enige hoop te hebben dat de gaullistische leider Jacques Chirac “een veel onafhankelijker politiek tegenover het voormalige Joegoslavië zal volgen”.

Morillon nu terughalen is in de ogen van de Fransen feitelijk een publieke concessie aan het adres van de Serviërs - zeker in het licht van uitlatingen van anonieme Franse officieren dat “de morilloneske politiek niet langer gevolgd kan worden in de nieuwe context”, een verwijzing naar de maandag begonnen inspectievluchten van de NAVO. De Franse regering komt intussen bijna woorden tekort om het optreden van de populaire generaal in Bosnië te prijzen. Minister Léotard: “Iedereen, inclusief de premier en ik, wil het absoluut voortreffelijke van de actie die hij heeft ondernomen onderstrepen.” Maar veel Fransen raken die vreemde bijsmaak niet helemaal kwijt.