Het moeras en de moordenaars

Het besluit van de NAVO om gewapenderhand het vliegverbod boven Bosnië-Herzegovina af te dwingen is om drie redenen "historisch'. Voor het eerst treedt het bondgenootschap militair op buiten het grondgebied van de lidstaten. Ten tweede is er een niet geringe kans dat dit optreden, bedoeld om een scherpe grens te trekken, eerder verwarring zal veroorzaken. Ten derde is het niet uitgesloten dat de partij tegen wie de operatie is gericht, het meest van die verwarring zal profiteren.

De instructies aan de piloten zijn militair geheim, vanzelfsprekend. Verschijnt er een verdacht vliegtuig in het verboden luchtruim dan wordt het weggejaagd of neergeschoten; dat is duidelijk. Maar als een NAVO-vliegtuig van de grond wordt beschoten of neergeschoten? Zullen er dan ook onmiddellijk tegenmaatregelen worden genomen? Het zou vreemd zijn als in dat geval niet de volgende stap in de escalatie was voorzien, ook uit de lucht, want vechtende grondtroepen van de NAVO zijn er niet. In deze fase zouden aard en omvang van de onderneming zich pas scherper aftekenen: zal het dan de Bosnische Serviërs duidelijk worden dat ze de strijd met een grote tegenstander zijn aangegaan waardoor ze zullen inbinden, of staan we aan de grens van het moeras?

De generaal van de Bosnische Serviërs heeft de actie een carnaval genoemd maar daarvoor niet de volledige verklaring gegeven. Gesteld dat er een NAVO-vliegtuig wordt neergeschoten dan zullen de moslims en de Kroaten daarvan zeker de Serviërs de schuld geven. Zo'n voltreffer op een NAVO-vliegtuig is nu hun eerste belang. Ze rekenen erop dat daardoor de interventie te land meer wordt bevorderd dan door de verzamelde televisiereportages van een jaar. Daarom, redeneert de generaal, is het uitgesloten dat de Serviërs zich aan een NAVO-vliegtuig zullen vergrijpen. Het belang van de Kroaten en moslims is het Servische alibi. De Serviërs verklaren zich bij monde van hun generaal bij voorbaat onschuldig.

In het vervolg op deze redenering zullen de controleurs van het verboden luchtruim, ongehinderd door de Serviërs weken en maanden kunnen patrouilleren, terwijl ze, naar beneden kijkend, er getuige van zijn hoe de Bosnische Serviërs praktisch ongehinderd hun ethnic cleansing tot het beoogde einde brengen. Het is dus een dubbel Servisch belang, de NAVO in de lucht niet te storen. Het heeft uit hun oogpunt juist zijn verdienste als ze boven hun hoofd de vertrouwde F-16's blijven zien terwijl ze Srebrenica en Sarajevo veroveren om daar hun bevolkingspolitiek van massale deportatie, gedwongen voortplanting en moord ten uitvoer brengen. Het zou een verrassend gevolg zijn van deze bovenaardse interventie, vooral als je de preambule van het NAVO-verdrag er nog eens op na leest.

Zoals de zaken er nu voorstaan gaat het dus om twee mogelijkheden: een praktische sanctionering uit de lucht van hetgeen er op de grond gebeurt of een bewust betreden van de eerste trede op de escalatieladder. Na meer dan een jaar ervaring met ethnic cleansing onder humanitaire, de gevolgen verzachtende begeleiding van de Verenigde Naties, zou het de verbazing van weinigen wekken als dit proces (dat ook wel historisch mag worden genoemd) onder aanvullende begeleiding uit de lucht verder werd voortgezet. Verwerkelijking van de andere mogelijkheid, met de dreiging van escalatie tot in het moeras, is in ieder geval veel ingewikkelder.

Om nog eens duidelijk te maken hoezeer zij de Verenigde Naties en de NAVO samen aan hun laars lappen hebben de Bosnische Serviërs bij de entree van de echte strijdkrachten der vrije wereld een paar steden beschoten. De aanval op Srebrenica viel zelfs naar de geldende maatstaven op door zijn beestachtigheid: met granaten die door het ontploffen voor ze de grond raken bedoeld zijn om zoveel mogelijk mensen "buiten gevecht te stellen'. Het is gelukt: 56 burgers werden gedood in deze prelude tot de historische interventie; of het historisch carnaval. Het hangt ervan af uit welk gezichtspunt je het bekijkt.

Van hun gezichtspunt hebben de Serviërs ontegenzeggelijk gelijk. In Washington ligt een rapport van militaire experts, door president Clinton uitgestuurd naar het strijdtoneel om de noodzaak en de mogelijkheden van interventie te onderzoeken. Die experts zijn tot de conclusie gekomen dat het de hoogste tijd is. Dat advies is door de regering geheim gehouden, begrijpelijk omdat het niet in overeenstemming is met de binnenlandse prioriteiten van de president, maar het is inmiddels uitgelekt. Niet de conclusie is voor de Serviërs van belang maar de poging tot geheimhouding. Ongevraagd krijgen ze alle verzekeringen die ze voor de voortzetting van hun grootschalige criminaliteit nodig hebben.

Toen bijna zestig jaar geleden de Spaanse burgeroorlog begon werd er een Internationale Brigade gevormd om de misdadigers van toen partij te geven. Wat een merkwaardige, ja, wat een fatsoenlijke mensen waren dat.