"De politie is in Polen een totaal uitgewoonde toestand'; Hoofdcommissaris J. Wiarda bezorgd over Oost-Europa

UTRECHT, 14 APRIL. Het communisme is gevallen, grenzen zijn geslecht en een half werelddeel is ten prooi aan de chaos van de overgang. Een ideaal klimaat voor de misdaad, van klein tot groot. Steeds talrijker worden dan ook de verhalen over de Russische mafia, Estse drugssmokkel, Poolse autodieven en Slowaakse handel in prostituées. Duitsland versterkt zijn grenzen. De Oosteuropese politie is immers niet berekend op haar nieuwe taak en de Westeuropese collega's beginnen zich zorgen te maken. In Nederland is J. Wiarda (52) - hoofdcommissaris in Utrecht sinds 1983 - verantwoordelijk voor de contacten van de Nederlandse politie met korpsen in Oost-Europa. In 1990 legde hij de basis voor een samenwerkingsverband met Hongarije. Negentien Nederlandse regiokorpsen hebben inmiddels contacten met de negentien bestaande provinciale politiekorpsen in Hongarije. Volgens Wiarda ligt hier vooralsnog de nadruk op de cultureel-educatieve kanten. Maar de commissaris beaamt dat Nederland eigenlijk veel meer aandacht zou moeten hebben voor de verontrustend groeiende criminaliteit in Polen. Want dat die criminaliteit in Oost-Europa zich ook richt op het rijke westen, is zonneklaar.

Het contact van de Nederlandse politie met Oost-Europa richt zich nu nagenoeg geheel op Hongarije. De situatie in Polen zou niet stabiel genoeg zijn om zinnig te kunnen samenwerken. Is dat geen rare redenering?

“De instabiele situatie in Polen mag geen reden zijn om een volstrekt afwachtende houding aan te nemen. Het belang achter deze initiatieven is de groei naar een Europese politie. We moeten bereid zijn daar energie in te steken. Vorig jaar is een werkgroepje naar Polen geweest. Hun rapport "Van Militia naar Politia' is nog niet openbaar gemaakt.”

Wat zijn de aanbevelingen in dat rapport?

“De Polen moeten de hele politie vernieuwen in denken, functioneren en in de structuur. Dat gaat veel verder dan in Hongarije. De politie is in Polen een totaal uitgewoonde toestand. Alles wat je wilt doen op cultureel niveau is ongeloofwaardig in die entourage. Het verdrietige is dat de politieman zo weinig verdient dat hij zonder smeergeld geen leefbaar inkomen heeft. Alle condities voor vergaande vormen van corruptie zijn dus aanwezig. Dat is de sfeer waarin de misdaad bv het best gedijt. Polen is een heel zwakke stee die open ligt voor de georganiseerde misdaad.”

Hoe kan een Nederlands politieambtenaar van buitenaf zo'n corrupt korps veranderen?

“Het hele communistische regime in de praktijk kun je zien als een misdaad bv. De cultuur is iets veranderd, maar het is geen radicale omslag. De betrokkenen zijn opgegroeid onder het communisme. Wat ik wil bepleiten is een contract op regeringsniveau over een politieproject voor een periode van vijf jaar. In samenwerking met andere westerse landen moet daarin een miljard gulden worden gestoken aan materiële ondersteuning. Maar de Poolse regering moet dan wel maatregelen nemen op het gebied van de werkgelegenheid, organisatie, honorering, rechtspleging en het aanpakken van die geweldige corruptie.”

Is er geen reden de prioriteit helemaal te verleggen van Hongarije naar Polen?

“U moet zich niet verkijken op de energie die in dat Hongarije-project wordt gestoken, die is heel bescheiden. Er is in de Nederlandse politie werkkracht genoeg om zich ook bezig te houden met Polen. Het is alleen een aanzienlijk groter land dan Hongarije en de problematiek is veel taaier. We moeten daar steun hebben van een ander Europees land. Daarover bestaat contact met de Engelsen, die willen wel structureel samenwerken, net als wij. Frankrijk dumpt alleen maar geld en computers en probeert ruilcontracten af te sluiten. Duitsland heeft diezelfde korte termijnstijl. Als wij ons in Polen uitsluitend richten op de criminaliteitsbestrijding, versterken we het repressieve systeem alleen maar.”

Aanvankelijk waren de Nederlandse korpsen niet echt enthousiast over die partnerships, maar in oktober vorig jaar zijn alle regiochefs in Hongarije geweest. Heeft u ze daarmee allemaal overgehaald?

“Het enthousiasme van een kleine groep is overgeslagen op anderen. Hongarije blijkt dan verrassend anders te zijn dan mensen verwachten, een beschaafd en ontwikkeld land. Als je daar bent geweest en je ziet wat je zou kunnen doen, word je vanzelf enthousiast.”

Is dat niet ongelukkig op het moment dat de hele Nederlandse politie wordt gereorganiseerd.

“Nee, dit is natuurlijk het moment. Al dat zwaarmoedige, kleiachtige gezeur over die reorganisatie... het lijkt wel of de politie niets goeds meer kan doen. Heerlijk om je daaraan te kunnen onttrekken en te zeggen ik ga naar mijn vak kijken in de diepte, dan weet ik weer wat ik wil en dan ga ik er tegenaan.”