De onderschatte vijandschap van Chinezen en Japanners

Shadow of China. Regie: Mitsuo Yanagimachi. Met: John Lone, Koichi Sato, Sammi Davis, Vivian Wu. Uitgebracht op video door CNR Film en Video.

Een bezoek aan de videotheek kan uiterst leerzaam zijn. Zo belandt daar bij voorbeeld nu het meest recente levensbericht van Mitsuo Yanagimachi, tien jaar geleden een bejubelde jonge Japanse regisseur, die vooral met zijn metafysische parabel Himatsuri (1984) veel aandacht trok op de internationale festivals. Ook in het Verre Oosten moeten filmkunstenaars soms hun brood verdienen met minder pretentieus werk. Weinigen weten bij voorbeeld dat Zhang Yimou, tussen Het rode korenveld en Ju Dou in, een terecht vergeten Chinees-Japanse coproduktie regisseerde over een vliegtuigramp. Yanagimachi's Japans-Amerikaanse coproduktie Shadow of China (1990) lijkt, ondanks de interessante thematiek, in dezelfde categorie te vallen. De gevoelige raakvlakken in de recente geschiedenis van China, Japan en Hongkong worden in deze grotendeels Engelstalige film teruggebracht tot de schablonen van een Dallas-achtige televisieserie. Daarbij dient rekening te worden gehouden met het feit dat de film aanvankelijk in een twintig minuten langere versie in de Japanse bioscoop verscheen, en dat de regisseur zich, naar verluidt, distantieerde van de montage van de internationale versie van 100 minuten.

De moraal van Shadow of China, gebaseerd op de roman Snake Head van Masaki Nishiki, is dat Japanners en Chinezen elkaar wederzijds minachten, maar dat beide volkeren zich ver verheven voelen boven de liederlijkheid en de goedgelovige natuur van westerlingen. De hoofdpersoon van deze, voor het grootste deel in mei 1989 (tijdens de opstand van het Tiananmenplein) in Hongkong gesitueerde vertelling, is een voormalige Rode Gardist, gespeeld door John Lone (The Last Emperor). Na de dood van Mao en de jacht op de Bende van Vier (1976) vlucht deze Wu Chang naar de Britse kroonkolonie. Een Japanse journalist spoort hem daar dertien jaar later op, wanneer hij onder de naam Henry Wong uitgegroeid is tot een van de rijkste zakenlieden van Hongkong. Wong, flirtend met een karikaturaal-decadente westerse levensstijl, staat dan net op het punt langs slinkse wegen de grootste krant van de stadstaat op te kopen en deze uit te leveren aan zijn geheime vrienden, de machtige heersers over een misdaadsyndicaat. Zij vergaderen onder de portretten van Marx, Lenin en Mao, een verwijzing naar de wel vaker gesuggereerde lijnen tussen de Chinese Communistische Partij en de top van sommige "triaden' in het nog tot 1997 officieel kapitalistische Hongkong.

De journalist ontdekt echter dat Henry Wong alias Wu Chang nog een derde identiteit heeft, namelijk van de Japanner Kazuo Obayashi, die zich bekeerde tot de Culturele Revolutie om de schanddaden van zijn vader uit te wissen, een Japanse "mol' en oorlogsmisdadiger in Nanking tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een halve eeuw later leidt die laatste onthulling over het bloed dat aan zijn vaders handen kleefde regelrecht tot Wong/Wu/Obayashi's ondergang. Hem rest niets anders dan zich te melden aan de grenspost met de Volksrepubliek en zich aan de overzijde voor te bereiden op een nieuwe Grote Sprong Voorwaarts, de op de lijken van het Tiananmenplein gefundeerde snelle economische groei die wel wat zakelijk talent gebruiken kan.

Samengebald in een onwaarschijnlijk aandoende levensgeschiedenis is dit merkwaardige scenario over de in het westen vaak onderschatte aartsvijandschap tussen Japanners en Chinezen als sleutel tot recente politieke ontwikkelingen toch aannemelijk. Een gastrolletje van de zeer goed in deze materie ingevoerde Nederlandse publicist Ian Buruma, als een paternalistisch redenerende westerse journalist, verleent de analyse van Shadow of China in onze ogen nog meer geloofwaardigheid. Het blijft alleen raadselachtig wat Yanagimachi, als regisseur en als co-scenarist, met deze schematische politieke thriller dacht te bereiken. Zo subtiel als de Japans-Chinese betrekkingen soms onderhuids gesuggereerd worden, zo plat is de stijl van de film, een derivaat van een derderangs Amerikaanse "movie of the week'.