Spanje vervroegd naar de stembus

MADRID, 13 APRIL. Spanje gaat nog voor de zomer naar de stembus. Dit heeft premier Gonzalez besloten na het voor hem teleurstellend verlopen crisisberaad van afgelopen zaterdag over de illegale financiering van de socialistische regeringspartij PSOE. Op zondag 6 juni mogen de kiezers een uitspraak doen over de wenselijkheid van een vierde kabinet onder leiding van de socialisten, die sinds 1982 het land besturen.

Tot afgelopen weekeinde had de minister-president steeds verzekerd dat hij zijn huidige termijn zou vol maken en dat nieuwe parlementsverkiezingen dus pas in oktober of november te verwachten waren. Zaterdagmiddag slaagde hij er echter niet in een aantal prominente leden van het partijbestuur te laten aftreden wegens hun verantwoordelijkheid voor het werven van commissies bij bedrijven die overheidsopdrachten in de wacht wilden slepen. Op een persconferentie na de vergadering met het partijbestuur sprak hij voor het eerst openlijk over de mogelijkheid van vervroegde verkiezingen. Inmiddels is gebleken dat een groot deel van de vergadering al aan dit onderwerp was gewijd. Gistermiddag maakte Gonzalez bekend dat hij inderdaad zo snel mogelijk een nieuw mandaat wil hebben.

Vervroegde verkiezingen maken geen einde aan het gestage verlies aan vertrouwen in de PSOE, dat wordt veroorzaakt door het financieringsschandaal. De schade wordt echter wel in de tijd beperkt. Daarbij komt dat het zeer onwaarschijnlijk is dat de rechter nog voor de zomer een uitspraak doet in de zogenaamde "affaire-Filesa'. Tijdens de campagne kan dus nog geschermd worden met het argument dat er niets aan de hand is zolang er geen vonnissen zijn geveld, ook al wees Gonzalez zelf deze verdediging vorige week nog als onvoldoende van de hand.

Pag 5: Gonzalez wil verder bloedverlies stoppen; "Snelle uitspraak kiezers is nu nodig'

Er is nog een tweede reden om het bloedverlies van de regeringspartij niet te lang meer te laten duren. De premier is er inmiddels van overtuigd geraakt dat ook in de tweede helft van het jaar nog geen economisch herstel valt te verwachten. Het “licht aan het einde van de tunnel” zal dan ook geen rol kunnen spelen bij het verdedigen van zijn beleid.

In de korte toespraak waarmee hij gisteren de verkiezingsdatum bekend maakte, sprak hij alleen over de toestand van de economie. Gonzalez zei dat in het gespannen politieke klimaat van de afgelopen maanden geen verantwoord beleid meer was te voeren. Iedere maatregel van de regering wordt door de oppositie uitgelegd als een poging om de kans op een goede verkiezingsuitslag voor de PSOE te bevorderen. Alleen een snelle uitspraak van de kiezers kan de rust en het vertrouwen scheppen die nodig zijn voor het voeren van een krachtige politiek, aldus Gonzalez. Volgens opiniepeilingen zijn politieke corruptie en de hoge werkloosheid de onderwerpen waarover de Spaanse kiezers zich het meeste zorgen maken.

Gonzalez moet al halverwege de vorige week hebben begrepen dat het hem niet zou lukken om het kader van de partij in eigen vlees te laten snijden. Naar buiten toe handhaafde hij zijn eis dat er koppen zouden rollen en dat hoge partijfunctionarissen de politieke verantwoordelijkheid zouden nemen voor het schandaal. In het geheim bracht hij echter een bliksembezoek aan Helmut Kohl op diens Oostenrijkse vakantie-adres, om zijn bange vermoedens omtrent de conjunctuur bevestigd te krijgen. En in Madrid werkte hij achter de schermen aan een provisorisch compromis binnen de PSOE, dat door het naar voren halen van de verkiezingsdatum niet al te lang op zijn duurzaamheid hoeft te worden getest.

Sommige leden van het partijbestuur waren weliswaar met Gonzalez van mening dat er schoon schip moest worden gemaakt, maar andere lieten in het openbaar weten dat zij niet akkoord zouden gaan met wegsturen van bijvoorbeeld algemeen secretaris Txiki Benegas, die in een via de media verspreide brief zijn functie ter beschikking had gesteld. Benegas had luidkeels duidelijk gemaakt dat het conflict binnen de PSOE niets met corruptie te maken had, maar alles met de al jaren geleden ontbrande strijd tussen liberale en orthodoxe socialisten, tussen "vernieuwers' zoals minister van economische zaken Solchaga en het gestaalde kader onder leiding van tweede secretaris-generaal en voormalig vice-premier Alfonso Guerra.

Met Guerra kwam Gonzalez vrijdagavond overeen, dat hij zijn dreigement om desnoods zelf af te treden als partijleider zou inslikken. In ruil daarvoor krijgt de premier voor het eerst persoonlijk de leiding over de commissie die de kandidatenlijst voor het parlement samenstelt en komt hij ook aan het hoofd te staan van een "strategie-comité', dat in de aanloop naar de verkiezingen alle belangrijke functies van het partijbestuur overneemt. Tot dusver is Alfonso Guerra altijd campagneleider voor de PSOE geweest. Hij heeft deze taak alleen willen afgeven onder voorwaarde dat ze niet in handen van een "vernieuwer' zou vallen. De figuur van Gonzalez is zo ongeveer de enige bindende factor tussen de twee facties binnen de PSOE. De premier zal zich in het strategie-comité laten bijstaan door enkele van de schaarse figuren wier gezag eveneens algemeen wordt erkend, zoals minister van binnenlandse zaken José-Luis Corcuera, de president van Andalusië, Manuel Chaves, en de leider van de Baskische socialisten, Ramon Jauregui.

Het partijbestuur nam zaterdag collectief de verantwoordelijkheid op zich voor mogelijke onregelmatigheden bij het vullen van de kassen en aanvaardde slechts het ontslag van penningmeester Guillermo Galeote, al twee jaar geleden ingediend bij het uitbreken van de affaire-Filesa, en van Carlos Navarro, verantwoordelijk voor de financiën van de socialistische fractie in het Huis van Afgevaardigden. Beiden stonden al geruime tijd op non-actief. Zij zullen ook niet meer terugkeren op de kandidatenlijst voor de komende verkiezingen.

Gonzalez zei zaterdagmiddag dat hij niet om het collectieve aftreden van het partijbestuur had willen vragen, omdat hierdoor “de stabiliteit van het land” in gevaar zou zijn gebracht. Hij sloot echter niet uit, dat in een later stadium alsnog individuele leden de consequenties van hun betrokkenheid bij illegale handelingen zouden moeten dragen. “Maar dat zullen de rechters dan moeten uitmaken”, aldus een sombere Gonzalez, die niet wilde verhelen dat de PSOE lijdt onder “een probleem van interne cohesie”.

Vrijwel alle politieke commentaren kwalificeerden de uitkomst van het overleg tussen premier en partijbestuur als teleurstellend en onvoldoende om het vertrouwen van de burger in de socialisten te herstellen. Oppositieleider José-Maria Aznar van de rechtse Partido Popular (PP) zei smalend dat iemand die geen orde op zaken kan stellen in zijn eigen partij ook niet geschikt is om Spanje te besturen. Zowel hij als de machtige president van Catalonië, Jordi Pujol, vroeg om vervroegde verkiezingen en beiden zijn nu op hun wenken bediend.

Gonzalez waarschuwde gisteren echter meteen al de oppositie van rechts om geen valse hoop te ontlenen aan de resultaten van de onlangs gehouden verkiezingen in het buurland Frankrijk en zichzelf niet te vergelijken met Franse geestverwanten. De nieuwe regering in Parijs, zo stelde Gonzalez vast, heeft onmiddellijk duidelijk gemaakt dat zij dezelfde monetairistische koers zal volgen als Mitterand en Gonzalez tot nu toe hebben aangehouden. Verdere devaluatie van de peseta en uittreding uit het Europees Monetair Systeem, zoals de PP bepleit, is geen behoorlijk alternatief.

De door de communisten geleide verkiezingscoalitie Verenigd Links, die op winst staat in de peilingen, sprak in een eerste reactie haar teleurstelling uit over het feit dat de beslissing van gisteren puur wordt ingegeven door de interne problemen van de PSOE en niets te maken heeft met het landsbelang. De vakcentrales noemden de vervroegde verkiezingen “een cadeau voor rechts” en wezen erop dat de omstreden stakingswet, die tegen de zin van Gonzalez maar met steun van de socialistische fractie is opgesteld, nu niet meer volledig door het parlement kan worden behandeld. Het Verbond van Werkgevers, dat in grote lijnen het economische programma van de PP steunt, liet weten dat de verkiezingen niet te vroeg maar eerder veel te laat komen.