Los Angeles in bange afwachting van de uitspraak; Voorzorgsmaatregelen gevaarlijker dan gevreesde uitbarsting

WASHINGTON, 13 APRIL. De inwoners van Los Angeles wachten bang op de uitslag van het tweede proces tegen de agenten die de dronken chauffeur Rodney King afranselden. Politie-agenten en de National Guard staan klaar om in te grijpen bij het minste teken van onrust. Stokerige, lokale televisiestations houden een "jury-wacht', codewoord voor "rellen-wacht'. “LA wacht en tobt vannacht. Angst is aan de lijn!”, kondigde een televisieverslaggever dramatisch aan.

Ondanks de wapenstilstand tussen zwarte jeugdbendes zijn er sinds de rellen vorig jaar 430 doden gevallen bij vuurgevechten tussen bendes die niet aan het bestand meedoen. Het totale aantal moorden beloopt 1130. Middenstanders spijkeren hun zaken dicht voor high noon aanvangt. Bewoners staan nu in rijen voor de wapenwinkels. Een oud-politieman geeft advies op een 06-nummer, de zogehten rellenlijn: “Wees voorzichtig met wapens. Vermijd het neerschieten van politie-agenten en gezinsleden.”

De voorzorgsmaatregelen van de burgers zouden wel eens gevaarlijker kunnen zijn dan de dreiging zelf. Er heerst meer bitterheid onder arme zwarten en latino's dan vorig jaar, toen de rellen uitbraken. Toch lijkt het onwaarschijnlijk dat de geteisterde bewoners van de arme wijken met kale, uitgebrande plekken in Los Angeles nog puf hebben voor een volgende ronde, zeker nu de overheid zoveel beter is toegerust.

Ook in de roerige jaren zestig brandden steden niet telkens opnieuw, maar sloeg het vuur over van de ene stad op de andere. Henry Cisneros, de minister van volkshuisvesting en sociale zaken, waarschuwde dat niet alleen Los Angeles gevaar loopt. “Het is een tijdbom die tikt onder de fundamenten van de grote Amerikaanse steden en onder ons land zelf. In honderden smeulende gemeenschappen verzamelen we de oogst van onoplettendheid, van terugtrekking”, zei hij vorige maand in een toespraak.

De spanningen komen naar buiten tegenover de politie, net zoals in de jaren zestig. Maar anders dan toen staat er geen blanke politiemacht tegenover een zwarte bevolking. Bijna alle politiekorpsen zijn inmiddels raciaal geïntegreerd. Ook de hardvochtige, geïntegreerde politiemacht van Los Angeles kreeg na de rellen een zwarte commissaris.

De politie staat voor een bijna onmogelijke taak in wijken met drugshandel, verslaving en werkloze pubers met half- of volautomatische vuurwapens. Bij hun werk gaan de ordehandhavers hun boekje soms ernstig te buiten. In Miami, dat al eerder te kampen had met ongeregeldheden na misdragingen van agenten, richten aller ogen zich dan ook op een proces tegen een politie-agent die een onschuldige zwarte automobilist doodschoot. Om onrust te voorkomen is de zaak naar een voorstad verplaatst. Bij de zaak van Rodney King vorig jaar liep dat verkeerd af, toen een geheel blanke jury uit een voorstad van Los Angeles de politiemannen vrijsprak.

Toch zijn de geweldsmisdrijven, en niet de rellen, het meest directe gevolg van de sociale wanorde in de binnensteden. De middenklasse is de gevaarlijke misdaad ontvlucht naar de veiliger voorsteden, die overigens niet meer geheel blank zijn. Maar inmiddels wordt zelfs het sterkste bastion van de voorstadbewoner, de auto, bedreigd. Het culmineerde in de publiciteit over de in huurauto's rijdende buitenlandse toeristen, die werden beroofd en gedood. Het aantal autokapingen neemt allang toe. Veel Amerikanen durven 's nachts geen benzine meer te tanken. Maar de risico's voor de voorstadbewoners zijn nog altijd klein vergeleken met die voor de mensen uit de arme wijken.

Voor een politicus als president Clinton lijkt het verhelpen van de ellende in de stedelijke getto's bijna even onmogelijk als het redden van Rusland. De oorzaken van de verpaupering en ontwrichting zijn niet alleen bij de overheid te zoeken. Veel goed betaalde banen in de industrie zijn verdwenen en vooral minderheidsgroepen als zwarten zijn daar de dupe van. In plaats van 16 dollar per uur in de fabriek voor auto's of wapens, zijn er maar vijf tot zes dollar per uur te verdienen bij de Taco Bell. Zonder ziektekostenverzekering en dat is pas echt achteruitgang. Bovendien moeten Amerikaanse zwarten voor deze slecht betaalde banen wedijveren met nieuwe, lichter gekleurde immigranten.

De vrije seksuele moraal uit de jaren zestig is een diep gezonken cultuurgoed geworden en vooral de onderklasse plukt daar de wrange vruchten van. Op hun veertiende jaar worden veel meisjes al zwanger en ze zijn dan al gauw aangewezen op de bijstand. Slechts een kleine minderheid van kinderen in de getto's heeft een vader thuis. Gebroken gezinnen lijden niet alleen onder grotere armoede maar hebben ook vaker misdadige kinderen. Volgens de sociologen Douglas Smith en Roger Jarjoura is voor jongeren de correlatie tussen misdaad en de afkomst uit een gebroken gezin zo sterk “dat het de relatie tussen ras en misdaad en lage inkomens en misdaad geheel doet vervallen.” Met andere woorden: volledige arme en rijke, zwarte gezinnen brengen even weinig misdadigers voort als volledige arme en rijke blanke gezinnen. Een kwart van de jonge zwarte mannen zit op elk moment in de gevangenis of is voorwaardelijk vrij.

De Amerikaanse overheid heeft weinig gedaan tegen de verloedering. President Reagan snoeide flink in de federale steun voor de grote steden. Steun voor korte opleidingen werd met drie kwart gereduceerd, hulp voor huisvesting met twee derden. De directe federale overdrachten aan de gemeenten werden een derde minder. Vorig jaar slaagde het Congres er na de rellen in Los Angeles niet in een speciaal hulppakket voor de grote steden aan te nemen. Inmiddels zijn de taken voor de gemeentebesturen wel door het Congres uitgebreid.

Clinton heeft de federale steun aan de steden nog niet kunnen opvoeren. Hij heeft enkele miljarden directe hulp aan grote steden in zijn economisch stimuleringsplan van 16 miljard dollar opgenomen maar het plan wordt geblokkeerd door een procedureguerrilla van de Republikeinse minderheid in de Senaat. De bedragen waar het om gaat, zijn miniem vergeleken bij de problemen. Veel geld heeft Clinton ook niet, omdat hij ook het gapende overheidstekort moet bestrijden. Aidsvoorlichting, uitdeling van voorbehoedmiddelen, inentingen voor kinderen, speciaal onderwijs voor arme, kleine kinderen zijn even eenvoudig als effectief. Maar voor de grote problemen zoals werkloosheid en gebrek aan sociale cohesie is meer vereist dan financiële hulp alleen.