CHRIS HANI (1942-1993); Radicale sleutelfiguur

Chris Hani wist de dood altijd nabij. Als lid van de hoogste politieke en militaire structuren van het Afrikaans Nationaal Congres (ANC) was hij meer dan eens het doel van aanslagen. Maar explosieven onder zijn auto gingen niet af en soldaten van het Zuidafrikaanse leger namen in zijn ballingsoord Lesotho per abuis het huis van zijn buren onder vuur. “Ik heb het grootste deel van mijn leven met de dood geleefd”, zei hij in een vraaggesprek bij zijn terugkeer in Zuid-Afrika in 1990. “Ik wil in een vrij Zuid-Afrika leven, zelfs als ik mijn leven ervoor moet opofferen”. In het zicht van het doel overleefde Hani zaterdag thuis in Boksburg een nieuwe aanslag niet.

Hij was even gehaat onder rechtse blanken, die in hem de belichaming van een communistische revolutie in Zuid-Afrika zagen, als geliefd onder de radicale zwarte jongeren. Door zijn verleden als guerillastrijder en leider van Umkhonto we Siszwe, de gewapende vleugel van het ANC, werd hij de Che Guevara van de townships. Zijn populariteit bleek tijdens het eerste ANC-congres op Zuidafrikaanse bodem na de omwenteling van 1990. Hani kreeg met 95 procent de meeste stemmen van alle kandidaten.

Chris Hani werd op 28 juni 1942 geboren in het dorpje Cofimvaba in een arm gezin met zes kinderen. Zijn vader werkte in de mijnen in Transvaal en in de bouw in Kaapstad, zijn moeder onderhield de kinderen in het Xhosa-"thuisland' Transkei. Hani ging naar een katholieke school, maar zijn vader verbood hem de priesteropleiding te volgen. Hij studeerde Engels en Latijn aan Fort Hare en Rhodes Universiteit. Daar werd hij ook lid van de Jeugdliga van het ANC en raakte hij beïnvloed door marxistische ideëen. Na de verbanning van het ANC sloot Hani zich aan bij Umkhonto en de Zuidafrikaanse Communistische Partij, die tot vandaag nauw verweven is met het ANC.

Hij vocht aan de zijde van de Zimbabwe African People's Union (ZAPU) in drie veldslagen tegen de Rhodesische strijdkrachten. Hani viel binnen de organisatie op door zijn gewaagde geheime operaties in Zuid-Afrika. In 1974 bracht hij vier maanden ondergronds in de Kaap door om de organisatie op te zetten. Later deed hij dat vanuit het geheel door Zuidafrikaans grondgebied omgeven staatje Lesotho. Binnen Umkhontho klom hij op tot politiek commissaris, werkzaam in de kampen in Zambia, en in 1987 tot chef-staf. Hij hielp de muiterij in de ANC-trainingskampen te onderdrukken, maar Hani ontkende ooit te hebben deelgenomen aan arrestaties, martelingen of moorden die het afgelopen jaar bekend zijn geworden, hoewel sommige oud-strijders hem daar wel van beschuldigden.

Hani, een groot liefhebber van de poëzie van Shelly, Keats en vooral Shakespeare, heette in de snel verschuivende politieke schema's van na 1990 tot de "radicalinski's' binnen het ANC te behoren. Hij droeg daar sterk toe bij met zijn verklaring dat ondanks de onderhandelingen met de regering een gewapende machtsovername niet was uit te sluiten. Bovendien koos Hani eind 1991 voor de post van secretaris-generaal van de kleine Zuidafrikaanse Communistische Partij, een door velen niet begrepen stap. Hij bleef lid van het ANC-hoofdbestuur, maar leek de gerede kans om Mandela's opvolger te worden daarmee definitief op te geven.

Hani was een charismatisch spreker, die de taal van de armen kende. De laatste maanden koos hij in zijn talloze optredens in de townships, die hij meer dan welke ANC-leider afreisde, steeds vaker een verzoenende toon. Daags voor zijn dood kwam hij met een nieuw initiatief: de zelfverdedigings-eenheden van het ANC in de townships, broeinesten van criminaliteit en geweld, moesten worden omgevormd tot een "Vredeskorps'.

Hani sprak de jonge comrades openlijk aan op hun rol in het geweld. Hj kon het doen, men had respect voor hem. Als iemand straks moeilijke onderhandelingsresultaten als de opheffing van Umkhonto we Siszwe of een regering van nationale eenheid met de Nationale Partij aan de radicalen in de townships had kunnen "verkopen', was het Chris Hani. Dat was niet alleen van belang voor het ANC, maar voor heel Zuid-Afrika. Daarom besloot de Zuidafrikaanse ambassade in Washington gisteren de vlag halfstok te hangen voor Chris Hani, nog maar enkele jaren geleden Terrorist Nummer 1.