Prachtig laat werk van Picasso in Keulen

Tentoonstelling: De verzameling Ludwig - Picasso. T/m 16 mei in het Museum Ludwig, Keulen. Open: di-do 10-20u, vr-zo 10-18u. Catalogi Picasso DM 49,- en DM 45,- (grafiek).

Liefde, kennis en geld zijn noodzakelijke voorwaarden voor het succesvol verzamelen van kunst. Bij de Duitse verzamelaar en chocoladefabrikant Peter Ludwig zijn ze alledrie in ruime mate aanwezig - zeker als het gaat om zijn favoriete kunstenaar Picasso. Het resultaat van deze theoretisch gesproken ideale situatie, de Picasso's van Ludwig, is tot en met 16 mei tentoongesteld in het Museum Ludwig in Keulen.

De belangstelling voor Picasso van Ludwig en zijn vrouw Irene die net als hij in Mainz kunstgeschiedenis studeerde, werd eind jaren veertig onder andere gewekt door een lezing met de curieuze titel Picasso in uns selbst. In 1950 schreef Ludwig zelfs een dissertatie over dit onderwerp: Das Menschenbild Picassos als Ausdruck eines generationsmässig bedingten Lebensgefühls. Echte Picasso's waren toen in Duitsland nauwelijks voorhanden, de meeste mensen beschouwden hem als een charlatan. Promoveren op een kunstenaar zonder zijn werk in het origineel te hebben bestudeerd, mag wel een opmerkelijke prestatie worden genoemd.

Wie leest wat Professor Dr. h.c. mult. Peter Ludwig nu over Picasso vertelt, valt op hoe hij zich met hem identificeert. Zo is het expressionistische karakter van Picasso's werk volgens Ludwig typisch Spaans. Maar in de kunstgeschiedenis zijn wat dit betreft juist overeenkomsten te vinden met de Duitse kunst. "En dat voor mij, na de voor Duitsland slechte afloop van de oorlog, Picasso zo'n beslissende ervaring werd, vindt zijn oorzaak vooral in de volksaard van de Duitser die Spanjaarden goed begrijpt." Aldus Ludwig in een interview in de catalogus.

In de collectie is het late werk uit de jaren zestig tot Picasso's dood in 1973 op 91-jarige leeftijd goed vertegenwoordigd. In tegenstelling tot veel kunstkenners waren Ludwig en zijn vrouw wel onmiddellijk enthousiast over dit werk. Zelfs goede vrienden van de kunstenaar dachten dat hij seniel was geworden, zegt Ludwig, maar Picasso nam de vrijheid om te schilderen wat hij belangrijk vond. Musketier met degen (1972) is een sprekend voorbeeld van die strijdbare eigenzinnigheid van de hoogbejaarde meester. Andere eigenschappen waarvoor Ludwig grote waardering heeft zijn Picasso's veelzijdigheid - hij beheerste een groot aantal technieken - en zijn onvermoeibare werklust. De collectie, die 600 bladen grafiek omvat en bijna 200 schilderijen, beelden, keramische objecten en werken op papier, wil een volledig beeld geven van alle facetten van Picasso's oeuvre. Het vroegste werk, een getekend portret van Picasso's vader, dateert uit 1899, het laatste, een krijttekening van een vrouwelijk naakt, ontstond enkele maanden voor zijn dood. Ondanks zijn grote affiniteit met de kunstenaar heeft Ludwig hem nooit persoonlijk ontmoet. Als verklaring noemt hij de door hem bewonderde sprookjesschrijver Hans Christian Andersen, die te schuchter was om Goethe te bezoeken.

Eigenzinnigheid, veelzijdigheid en werklust karakteriseren ook Ludwigs activiteiten als ondernemer en verzamelaar. Peter Sager geeft hiervan een overzicht in zijn onlangs bij Dumont verschenen boek over kunstverzamelaars, Die Besessenen. Ludwig kocht niet alleen een nogal omstreden collectie hedendaagse kunst uit voormalig Oost-Duitsland en de USSR, hij liet zich ook portretteren door nazi-beeldhouwer Arno Breker. Elke dag zit Ludwig, als hij niet op reis is, om half acht op zijn kantoor in Aken - om negen uur 's avonds is hij weer thuis. Hij heeft vele bestuursfuncties, eredoctoraten - zelfs een erebaan als het hoogleraarschap aan de Universiteit van Keulen vat hij serieus op: hij geeft regelmatig in zijn Museum Ludwig rondleidingen aan studenten. In 1990 besteedde Ludwig 3,5 miljoen mark aan kunstaankopen, wat neerkomt op de aankoop van één kunstwerk per dag. Dit bedrag was niet alleen bestemd voor moderne kunst, het echtpaar Ludwig verzamelt ook antieke en middeleeuwse christelijke kunst, kunst en kunstnijverheid uit de 17de, 18de en 19de eeuw, precolumbiaanse kunst en kunst uit Afrika, China en India. Deze voorwerpen zijn ondergebracht in verschillende musea en stichtingen in Duitsland, Oostenrijk, Zwitserland, Hongarije en binnenkort Luxemburg. Deze zomer zal in het Germanisches Nationalmuseum in Nürnberg een keuze te zien zijn uit de gehele verzameling van 600 werken uit vierduizend jaar. De titel: Ludwigs Lust.

In hoeverre is Ludwig in zijn opzet geslaagd - krijgt men in Keulen een goede indruk van Picasso's veelzijdigheid? Ja en nee. Hoogtepunten op de tentoonstelling zijn een grote gipsen kop van Dora Maar (1941) en het model van de Vrouw met kinderwagen (1950) dat inventief is opgebouwd uit gips en oude voorwerpen zoals cakevormpjes en een kachelplaat. Deze en een aantal andere werken horen zeker thuis op de ideale Picasso-retrospectieve. De verschillende technieken van brons, etsplaat, lino tot beschilderde borden en tegels zijn weliswaar keurig bijeengebracht, maar de verzameling als geheel is niet evenwichtig. Zo is het vroege werk kwalitatief minder sterk vertegenwoordigd dan het late en uit de periode 1923-33, waarin Picasso onder andere werd beïnvloed door het surrealisme, is wel grafiek aangekocht, maar geen schilderijen of beelden (de grafiek is in aparte zalen geëxposeerd). Hoewel de verzameling geen volledig beeld geeft van Picasso, drukt dit streven naar volledigheid wel een duidelijk stempel op het geheel. Te vaak heeft men de indruk dat dit argument bij aankoop de doorslag heeft gegeven en niet de bijzondere kwaliteiten van elk kunstwerk afzonderlijk.