Paard uit de stal van Bettino Craxi vergaloppeerde zich in Brussel; Euro-socialisten in verlegenheid geraakt

De Eurosocialisten zijn in verlegenheid gebracht door het arrestatiebevel tegen de voormalig secretaris-generaal van de Federatie van Socialistische partijen in Europa. Eigenlijk deugde Mauro Giallombardo vanaf het begin niet. Sinds een arrestatiebevel tegen hem is uitgevaardigd, is hij voortvluchtig.

BRUSSEL, 10 APRIL. Socialistische leden van het Europees Parlement zitten met een groot probleem opgescheept sinds de Italiaanse onderzoeksrechter Italo Ghitti begin februari een internationaal arrestatiebevel uitvaardigde tegen Mauro Giallombardo, de voormalige secretaris-generaal van de Federatie van Socialistische Partijen in de EG.

Giallombardo, die momenteel voortvluchtig is, wordt ervan verdacht smeergeld naar de Waalse socialisten (PS) te hebben gesluisd voor de aankoop van legerhelikopters bij de Italiaanse firma Agusta. Hij zou tevens tussenpersoon zijn geweest voor vertrouwelijke transacties met smeergelden voor de Italiaanse Socialistische Partij (PSI) dat afkomstig was van Italiaanse industriëlen. Giallombardo, vertrouweling van de afgetreden PSI-leider Bettino Craxi, heeft in Luxemburg - toen hij nog op de loonlijst stond van het Europees Parlement - de firma "Merchant Europe' opgericht dat kapitaaltransacties verrichtte van Italië naar Luxemburg en terug.

Giallombardo was van 1982 tot 1989 secretaris-generaal van de Federatie die is gevestigd in de Brusselse kantoren van het Europees Parlement. Hij werd daarna "geparkeerd' in een “tijdelijke functie” bij de secretaris-generaal van het Europees Parlement, de Siciliaan Enrico Vinci en stond tot 31 januari van dit jaar op de loonlijst van het Europarlement. Hij nam vrijwillig ontslag en is sinds Craxi's aftreden medio februari spoorloos verdwenen.

De leiding van de socialistische fractie bespreekt volgende week de zaak-Giallombardo en lijkt zich te willen beperken tot een intern onderzoek. “Er zijn geen aanwijzingen dat Giallombardo heeft gefraudeerd met geld van het parlement of de fractie”, zegt Eisso Woltjer, die de PvdA-delegatie in de socialistische fractie leidt. Hij ziet de zaak “nog puur als een interne aangelegenheid” en heeft daarom nog geen vragen gesteld aan de voorzitter van het Europarlement, Egon Klepsch. De Groenen zijn echter van plan om dit wél te doen. Woltjer vreest dat met betrekking tot het Europarlement en de socialisten de indruk ontstaat dat malafide praktijken zich op grotere schaal voordeden. “Maar daarvan is geen sprake”.

De vrees voor “vuile was” is echter groot. Sommigen vinden een onafhankelijk diepgaand onderzoek nodig om de onderste steen boven te krijgen. “De fractie zou de zaak het liefst in de doofpot stoppen, maar ze beseft dat dit nu niet meer kan”, zo heet het in de wandelgangen.

Het Europees Parlement zelf stelt nog geen onderzoek in naar de vermeende malafide praktijken van Giallombardo. “Daar is nog geen aanleiding voor”, aldus Gerhard van den Berge, directeur personeelszaken en financiën van het Europarlement. “Wij kunnen pas wat ondernemen als er een strafrechtelijke veroordeling is”.

Giallombardo (43), geboren in het Zuiditaliaanse Bari, kwam in 1975 bij het Europees Parlement waar hij als medewerker landbouw en visserij werkte voor de socialistische fractie. Woltjer, parlementslid sinds 1979 en woordvoerder op het gebied van landbouw, maakte hem mee. “Hij was niet een van de actiefste, ik vond hem onopvallend”. In 1982 werd Giallombardo secretaris-generaal van de Federatie die toen werd voorgezeten door Joop den Uyl. “Giallombardo werd ons opgelegd”, zo herinnert de toenmalige internationaal secretaris van de PvdA, Maarten van Traa, zich. “Hij kwam uit de stal van Craxi: het was een puur politieke benoeming.” Giallombardo gebruikte zijn positie in Brussel als façade om zaakjes te arrangeren voor de PSI, maar bij de Federatie liep het al snel spaak.

Giallombardo wierf privé-secretaresses aan, als boekhouders stelde hij zijn persoonlijke vrienden aan, Giallombardo's zwager verscheen geregeld in de Brusselse burelen met andere Italianen en 's nachts kwamen de faxen binnen uit Italië met projectbeschrijvingen. “De boekhouding was een warboel, elk jaar kregen we de goedkeuring met de hakken over sloot”, aldus een ex-ambtenaar.

Giallombardo reisde vaak naar Italië, in Brussel maakt hij van de Federatie een kuil met intriges waar de ene medewerker tegen de andere werd opgezet en genomen besluiten werden herroepen. Veel medewerkers verlieten de Federatie tijdens de heerschappij van Giallombardo. “Jullie kunnen je niet voorstellen wat ik hier moet doen, jullie weten maar 20 procent van wat Mauro allemaal in werkelijkheid doet”, zei een ex-medewerker bij het vertrek tegen collega's.

Voor Federatie-voorzitter Den Uyl was de protégé van Craxi een nachtmerrie en hij stuurde toenmalig ambtelijk secretaris van de PvdA-fractie Henk Bakker van Den Haag naar Brussel om de Italiaan in de gaten te houden. “Hij was een vreselijke man, hij deugde absoluut niet”, zegt Bakker, nu hoge ambtenaar op het ministerie van VROM. De Federatie verdeelt onder andere het Europees geld onder de socialistische partijen uit de EG-lidstaten voor het houden van een verkiezingscampagne. “Giallombardo knoeide steeds met de verdeelsleutel om de PSI te bevoordelen.” De Italiaan bestookte Bakker met intriges en conflicten en weigerde daggeldvergoedingen uit te keren of dienstreizen goed te keuren. Bakker moest vervolgens in hoger beroep bij Den Uyl om de goedkeuring alsnog te krijgen. Na een half jaar vertrok Bakker “met hangende pootjes” naar Den Haag.

Giallombardo probeerde politici in te kopen en verdeelde zijn zogenoemde “cadeautjes”: een congres hier, een conferentie daar. Zo wilde hij Den Uyl voor zich winnen door hem op vliegvelden met een limousine te laten afhalen en zette hij voor diens echtgenote Liesbeth een Mercedes klaar. De afkeer die Den Uyl - wars van luxe-vertoon - koesterde jegens de Italiaan werd alleen maar groter. Den Uyl wilde van de Federatie iets maken, Giallombardo zag haar als instrument voor Craxi en voor zichzelf. Diverse keren probeerde Den Uyl om de Italiaan af te zetten, echter tevergeefs.

Giallombardo kreeg steevast de steun van de PSI en van de Waalse socialisten. Ook de socialistische partijen uit Frankrijk, Spanje, Portugal en Griekenland gingen achter Giallombardo staan zodra PvdA, SPD, de Vlaamse SP en Labour de Italiaan wilden verwijderen. Craxi had echter een machtige positie want de PSI werd gezien als architect van een succesvol Italië, én als bescherming tegen de Italiaanse communisten. De Noordeuropese socialistische partijen moesten de “niet functionerende Giallombardo” gedogen. De Vlaamse SP-leider en huidige EG-commissaris Karel van Miert noemde hem zelfs “onze eigen mafioso”.

Giallombardo voerde na de dood van Den Uyl eind 1987 campagne voor de Waalse socialist Guy Spitaels als Federatie-voorzitter. Met de Waalse PS onderhield Giallombardo een goede band die al snel in vriendendiensten werd omgezet. De cultuurorganisatie van PS (de PAC) verhuurde Giallombardo voor duizend gulden per maand van 1986 tot 1989 een appartement in het centrum van Brussel, op een steenworp afstand van het PS-hoofdkwartier. Nauwe medewerkers van Spitaels, die nu minister-president van Wallonië is, zoals diens perschef Michel Henrion en diens huidige chef de cabinet François Pirot kwamen regelmatig op bezoek bij Giallombardo. Prominente Waalse socialisten laten de Belgische media nu echter weten ze Giallombardo “niet kenden”.

In 1988 sloot België een contract met de Italiaanse onderneming Agusta voor de aankoop van legerhelikopters. De Waalse PS voerde in België de lobby ten guste van Agusta, vooral op sterk aandringen van de PSI. Giallombardo zou als tussenpersoon zijn opgetreden bij het doorsluizen van de steekpenningen, zo vermoedt de Luikse onderzoeksrechter Véronique Ancia. Zij leidt het onderzoek naar de moord op de Luikse socialistenleider André Cools die in de zomer van 1991 werd doodgeschoten voor het huis van zijn vriendin. Ancia denkt dat er een verband is tussen de moord op Cools, indertijd de machtigste partijbaron in Luik, en het smeergeld van Agusta en wil daarom Giallombardo ondervragen. Zij werkt inmiddels zeer nauw samen met haar Italiaanse collega Ghitti.

Giallombardo werd in 1989 niet meer herbenoemd als secretaris-generaal van de Federatie omdat het “de spuigaten uitliep”. De SPD leidde de strijd tegen hem: ere-voorzitter Willy Brandt kon Giallombardo niet luchten of zien en de fractieleider van de SPD, Hans-Jochen Vogel, weigerde zelfs demonstratief om hem nog een hand te geven. De SPD'er Axel Hanisch volgde Giallombardo op, maar de Italiaan verdween niet van het Europese platform.

Socialisten, christen-democraten en gaullisten hadden net een "deal' gesloten om drie “tijdelijke functies” te creëren bij de secretaris-generaal van het Europarlement, Vinci. Een gebruikelijke methode om medewerkers kwijt te raken die moeilijk zijn te ontslaan. Giallombardo kreeg de socialistische plaats, en hij leek met een belastingvrij maandsalaris van ruim ƒ 15.000 afgekocht. “We waren blij van hem af te zijn”, zegt een medewerker van de socialistische fractie. “Het probleem leek de wereld uit.” Het blijft echter een raadsel waarom geen enkele Europese socialist liet onderzoeken wat de vaak afwezige Giallombardo zeven jaar lang in werkelijkheid uitvoerde.

Vinci, beschermheer van de Italiaanse clientèle in het Europarlement, kreeg Giallombardo in zijn maag gesplitst. “Vinci wilde hem niet hebben maar hij moest wel”, zegt Van den Berge. “Als drie partijen je zo'n deal opleggen, dan kun je er niet meer onderuit”. Giallombardo kwam echter nauwelijks op zijn kantoor in Luxemburg en deed als "adviseur' van Vinci niets. Van den Berge schreef hem een brief om te achterhalen wat hij deed. “Ik heb hem voor de keuze gesteld: óf hier werken, óf ontslag nemen”, aldus Van den Berge.

Giallombardo nam echter in 1992 onbetaald verlof omdat hij werkte voor Craxi als de portaborse (tassendrager). Hij kreeg van de PSI-leider toestemming om álle financiële transacties te verrichtten. Begin maart onthulde de krant Corriere della Sera dat Giallombardo al op 20 september 1990 (toen hij nog in dienst van het parlement was) de firma Merchant Europa oprichtte, een dochter van het Italiaanse Merchant Italia: een Milanese onderneming die inmiddels te boek staat als “een salon van socialistische financiers”. Via Giallombardo's Merchant Europe, zo ontdekten onderzoeksrechters in Milaan, hadden Italiaanse industriëlen smeergeld voor de PSI laten witwassen. Voor een ondervraging van Giallombardo was het echter al te laat: zijn burelen in Luxemburg waren leeg, de vogel was gevlogen.