Men geeft geen bevelen aan Robert Hübner

De partij is afgelopen. De spelers ondertekenen hun notatieformulier, leveren het in bij de wedstrijdleider en houden zelf een duplikaat. Alleen Gata Kamsky weigerde een paar jaar geleden in het toernooi van Linares zijn formulieren af te staan. Hij wilde ze aan een verzamelaar verkopen. Omdat hij tevens Kasparov ervan beschuldigde dat die zijn limonade had vergiftigd, lag de schaakwereld zo dubbel van het lachen dat men niet in de stemming was om te bedenken dat Kamsky in zijn tenslotte verloren strijd om de formulieren misschien wel het gelijk aan zijn kant had.

Ongeveer een jaar geleden werden de notatieformulieren van het toernooi in New York 1927 geveild. Ze brachten tienduizenden guldens op. Die formulieren zijn dus wel wat waard. Voor menig wedstrijdleider zullen de notatiebiljetten die ze in de loop der jaren hebben ontvangen een aardig appeltje voor de dorst zijn. Gezien de zwaarte van hun taak is het ze van harte gegund, maar toch moet je je afvragen of ze er wel recht op hebben.

Het zal zeker niet om geldelijk gewin zijn dat Robert Hübner weigert te voldoen aan het reglementsartikel van de Duitse Bundesliga dat de spelers verplicht om na afloop van de partij hun notatiebiljet in te leveren. Hij is een man van principes. Wat van de spelers is, kan door een organisatie niet worden opgeëist. Volgens het tijdschrift Schach vindt Hübner het bovendien onaanvaardbaar dat buitenstaanders uit zijn handschrift conclusies zouden kunnen trekken over zijn gemoedstoestand tijdens de partij.

Onlangs werd de stille strijd die Hübner voert met de wedstrijdleiders van de Duitse clubcompetitie plotseling verscherpt. In de wedstrijd tussen Erfurt en Bayern werd de volgende partij gespeeld.

Wit Kuczynski (Erfurt) - zwart Hübner (Bayern)

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 e5xd4 4. Pf3xd4 Lf8-c5 5. Lc1-e3 Dd8-f6 6. c2-c3 Pg8-e7 7. Lf1-c4 0-0 8. 0-0 b7-b6 9. Pd4-c2 Lc8-b7 10. f2-f4 d7-d5 11. Le3xc5 b6xc5 12. e4-e5 Df6-e6 13. Lc4-d3 f7-f6 14. e5xf6 Tf8xf6 15. Pb1-d2 c5-c4 16. Ld3-e2 Ta8-f8 17. g2-g3 Pc6-d8 18. Pc2-d4 De6-b6 19. Dd1-c1 Pe7-f5 20. Pd2-f3 Tf8-e8 21. Tf1-f2 Pf5-d6 22. Le2-f1 Pd6-e4 23. Tf2-e2 Pd8-e6 24. Dc1-d1

Zie diagram 1

24...Pe6xf4 25. g3xf4 c7-c5 26. Dd1-a4 Te8-d8 27. Pd4-c2 Db6xb2 28. Da4-a3 Db2xa3 29. Pc2xa3 Tf6xf4 30. Lf1-g2 Td8-f8 31. Te2-e3 Tf4-g4 32. Pf3-e5 Tg4-g5 33. Pe5-f3 Tg5-g6 34. Pf3-e5 Tg6-g5 35. Pe5-f3 Remise door herhaling van zetten. Tenminste, zo leek het; ten slotte zou de partij een andere uitslag krijgen.

Kuczynski reisde af naar Polen en liet een onleesbaar notatieformulier achter. Hübner weigerde zoals gewoonlijk zijn formulier af te staan, maar was wel bereid de partij achteraf nog eens op te schrijven. Toen deed de wedstrijdleider iets waardoor een kille ontzetting bezit nam van de speelzaal. De wedstrijdleider vond ook deze notatie niet leesbaar genoeg en gebood Hübner de zetten nog eens in het net te schrijven.

Een bevel van de wedstrijdleider! Aan Hübner! Wie was ook weer de ongelukkige die dat voor het laatst geprobeerd had? Waarschijnlijk de wedstrijdleider van Graz 1972, die na de partij Rogoff-Hübner, 1. c2-c4 remise, de spelers gebood een nieuwe partij te spelen, die stijfhoofdige wedstrijdleider die na de herhaling - iets in de trant van 1. d2-d4 d7-d5 2. Dd1-d3 Dd8-d6 3. Dd3-a6 Dd6xh2 enzovoort, totale speeltijd 1 minuut - de spelers een derde keer op liet komen, die van God en alle goede geesten verlaten wedstrijdleider, die vervolgens de partij voor de afwezige Hübner verloren verklaarde. Met pek en veren besmeurd wacht die door zelfvernietigingsdrang bezeten wedstrijdleider nu in het vagevuur tot hij straks in de wedstrijdleidershel de match tussen Hübner en Fischer om een oneindig aantal winstpartijen zal moeten leiden. Men geeft geen bevelen aan Robert Hübner.

Dat bleek ook deze keer. Hübner vertrok. De wedstrijdleider gaf de partij Kuczynski-Hübner een nieuwe uitslag, 1-0. Met hulp van toeschouwers werd de partij gereconstrueerd. Ondanks de overwinning van hun team waren de spelers van Bayern in rouw. Zich bewust van de onbuigzaamheid van Hübner in principiële kwesties wisten ze dat ze een gewaardeerd teamlid voorgoed waren kwijtgeraakt. Hübner schreef vervolgens een brief aan de competitieleider waarin hij hem verbood zijn zetten te publiceren of ze ter beschikking van anderen te stellen. Een nieuw element in de strijd. Nu gaat het niet meer alleen om het eigendomsrecht op het notatieformulier als materieel object, maar om het auteursrecht op de zetten.

Ik vrees dat Hübner wat dat laatste betreft weinig kans maakt. Maar een rechterlijke uitspraak over de vraag: van wie is het notatieformulier, van de speler of van de wedstrijdorganisatie, zie ik met belangstelling tegemoet. Ik hoop en verwacht dat Hübner het tot in de hoogste instantie uitvecht.

Nog iets over het Ambertoernooi in Monaco, waarover ik vorige week schreef. Ljubojevic won het met 14,5 uit 22, door in de laatste ronde met 1,5-0,5 van Karpov te winnen. 2. Anand, 14 punten, 3. Karpov, 13,5 4. Ivantsjoek, 12,5 5. Judit Polgar (voor de laatste ronde nog op de derde plaats, maar teruggeworpen door een 2-0 nederlaag tegen Anand) 12.

Jeroen Piket werd negende met 10 punten, Short laatste met 6,5. Zijn gedachten zullen elders zijn geweest.

Wit Ivantsjoek - zwart Karpov. Tiende ronde, rapid partij, niet blind, zonder boeien.

1. e2-e4 e7-e5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. Lf1-b5 a7-a6 4. Lb5-a4 Pg8-f6 5. 0-0 Lf8-e7 6. Tf1-e1 b7-b5 7. La4-b3 d7-d6 8. c2-c3 0-0 9. h2-h3 Lc8-b7 10. d2-d4 Tf8-e8 11. Pb1-d2 Le7-f8 12. a2-a4 h7-h6 13. Lb3-c2 e5xd4 14. c3xd4 Pc6-b4 15. Lc2-b1 c7-c5 16. d4-d5 Pf6-d7 17. Ta1-a3 f7-f5

Deze stelling kent Karpov als geen ander. Het witte centrum wordt geheel weggeslagen, maar zwart stelt zich bloot aan een gevaarlijke koningsaanval. In een rapid partij lijkt me wits taak het makkelijkst. Hij kan min of meer automatisch zijn stukken richting koningsvleugel sturen. 18. Pf3-h2 c5-c4 In Chalifman-Karpov, Reggio Emilia 1991/92 deed Karpov 18...Pf6. Hij kwam heel goed te staan, maar verloor tenslotte. Ook 18...Kh8 is hier aanbevolen.

19. e4xf5 Pd7-c5 20. Te1xe8 Dd8xe8 21. Ta3-g3 Pb4-d3 22. f5-f6 g7-g6 23. b2-b3 Lb7xd5 24. b3xc4 b5xc4 25. Lc1-a3 Pd3-f4 26. Tg3-g4 Pc5-e6 27. Pd2-f3 Ld5xf3 28. Ph2xf3 h6-h5 29. Pf3-g5

Zie diagram 2

29... Pe6xg5 30. Tg4xf4 De8-e5 31. Lb1xg6 De5xf4 32. Dd1-d5+ Kg8-h8 33. Dd5xa8 Kh8-g8 34. Da8-d5+ Kg8-h8 35. h3-h4 Df4xh4 36. La3-c1 Pg5-h3+ 37. g2xh3 Dh4xh3 38. Lg6-f5 Dh3-c3 39. Lc1-g5 Dc3-e5 40. Dd5-f7 Zwart gaf op.