De zoete wraak van een boze taxichauffeur

ROME, 10 APRIL. De kleine man in Italië haalt zijn wraak, opnieuw. Een nieuw schandaaltje, net als de smeergeldaffaire begonnen in Milaan, is langzamerhand een lawine aan het worden, die zich in hoog tempo uitbreidt naar de rest van het land en duizenden mensen meesleurt naar de justitie.

De operatie Schone Handen, het onderzoek naar politieke corruptie, is begonnen toen de baas van een schoonmaakbedrijfje weigerde tienduizend gulden aan steekpenningen te betalen en naar de politie stapte. Dat doe ik ook, dacht een boze taxichauffeur. Hij moest een paar duizend gulden onder tafel betalen om zijn huurcontract te kunnen verlengen. Veel keus heeft hij niet, dacht de makelaar, want de woningnood in Milaan is bijzonder hoog. Maar hij had er geen rekening mee gehouden dat zijn huurder naar de politie kon stappen. Net als bij de schoonmaker zette een rechter een klein merkteken op de bankbiljetten, die bovendien werden gefotokopieerd. Toen de makelaar het geld op de bank wilde zetten werd hij gearresteerd.

De taxichauffeur was hierover zo tevreden dat hij het tegen iedereen vertelde die het maar wilde horen. En al snel gingen vrienden van hem naar de politie, en vrienden van vrienden, en kennissen. Allemaal mensen die bovenop hun normale huurcontract een fors bedrag zwart moesten betalen. Het zijn nu al negentig gevallen in Milaan alleen, voor een totaal bedrag van meer dan een miljoen gulden.

Komt u maar, zei de Milanese officier van justitie Marco Mario Alma vorige week uitnodigend en met nauwelijks verhuld enthousiasme. Voor hem is de operatie Schone Huren in het klein wat zijn collega's in het Paleis van Justitie in het groot doen met Schone Handen, het onderzoek naar de tangenti, de steekpenningen. Op de persconferentie waarop hij het verhaal van de taxichauffeur vertelde, zei hij: “Komt u allemaal de zwarte huren aangeven. We houden een schoonmaak door de grote tangentocraten op te sporen, maar ook door het dagelijkse onrecht op te sporen waaronder de gewone mensen lijden.”

Hij zal het druk krijgen, want er moet vaak extra worden betaald bovenop het normale huurcontract. Een bond van huurders schat dat van de vijf miljoen huurcontracten in Italië zeker een tiende wordt aangevuld door betalingen onder tafel. Een andere bond zegt dat in Milaan, Rome en Turijn, drie grote steden met een enorm huizentekort, een op de drie huurcontracten niet in orde is. Die bond schat dat er ieder jaar meer dan vier miljard gulden zwart wordt betaald aan huren. Vaak kan je alleen maar een contract krijgen voor één jaar, als je geluk hebt twee. Wanneer dat dan moet worden verlengd, moet er extra worden betaald, in contanten, anders moet je je huis uit.

Een Romeinse vriend betaalt 1300 gulden voor zijn huis, officieel, maar moet er nog eens tweeduizend gulden bovenop doen. Een ander vertelt dat zijn vrouw haar huis in Rome heeft verhuurd met drie huurcontracten: een volgens de officiële regels van de huurbescherming; een om het te betalen bedrag vast te leggen, drie keer zo hoog; en een om de werkgever van de huurder, die de helft van de huur zou vergoeden, te laten opdraaien voor dit gezamenlijke bedrog, waarin een gefingeerde huurprijs staat die vijf keer zo hoog is als het bedrag in het eerste contract. En alles keurig vastgelegd bij de notaris, die zo vriendelijk is geweest om drie verschillende huurcontracten tussen huurder en verhuurder te ondertekenen. Ook de notaris profiteert mee, want hij krijgt een percentage van ieder contract.

Voor een klein deel zijn deze zwarte huurpenningen een antwoord op achtergebleven wetgeving. De regels aan de hand waarvan een wettelijke huurprijs werd vastgesteld, liepen honderden guldens achter bij de ontwikkelingen op de markt. Maar het is steeds mogelijk geweest om daar in onderling overleg van af te wijken, en sinds kort is die procedure gelegaliseerd. In de meeste gevallen moet er zwarte huur worden betaald om de belasting te ontduiken.

Duizenden Italianen doen hieraan mee: kleine huiseigenaren, grote investeerders met veel onroerend goed, zelfs staatsbedrijven. Na het onderzoek in Milaan zijn de eerste gevallen al gemeld in Rome en Turijn. Het zijn overigens niet alleen kleine huurders die hieronder lijden. Een van de illustere slachtoffers in Milaan is Santo Versace, broer van de beroemde mode-ontwerper. Hij heeft verteld dat hij bovenop zijn officiële huurprijs de helft van dat bedrag zwart moest betalen. “In de loop der jaren zijn die quota allebei gaandeweg verhoogd, want het contract was voor twee jaar en iedere keer stelden ze me voor de keuze: betalen of eruit worden gezet.” Waarom is hij dan niet meteen naar de politie gestapt? “Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Zo'n rechtszaak duurt jaren, en intussen zou ik zonder huis zitten. Het werd tijd dat dit onderzoek wordt gedaan en dat iemand ook in de huren een grote schoonmaak gaat houden.”