Vroeger opgesloten en nu voor een deel zelfstandig thuis; Een overdreven angst voor "aanvallen van gekken'

Staatssecretaris Simons (volksgezondheid) wil in de psychiatrische ziekenhuizen het aantal bedden met vele duizenden verminderen. Die "bedden' kunnen dan wat hem betreft elders weer opduiken. Hij ziet veel heil in de goedkopere, en volgens hem even goede, dagopvang van patiënten.

ROTTERDAM, 9 APRIL. Sommige psychiatrische patiënten vallen tussen wal en schip - zij zijn niet "gestoord' genoeg voor permanente 24-uurs behandeling en niet "stabiel' genoeg voor de ambulante hulpverlening van het Riagg. Zo belanden zij vaak op de psychiatrische afdeling van een ziekenhuis of kliniek.

“Dat kan anders”, vindt psychiater D.N. Oudshoorn, directeur behandelzaken van het Algemeen Psychiatrisch Ziekenhuis De Grote Rivieren in Dordrecht. “Soms zijn deze mensen gebaat met een behandeling buiten het ziekenhuis. Ik heb mensen zien wegkwijnen in psychiatrische ziekenhuizen en zien opleven in een andere omgeving”. Hij zegt niet dat alle psychiatrische patiënten uit het ziekenhuis ontslagen moeten worden (“inrichtingen zullen altijd blijven bestaan”) maar de beoogde vermindering van bedden in psychiatrische ziekenhuizen door staatssecretaris Simons lijkt hem haalbaar.

Eén van de veranderingen in de geestelijke gezondheidszorg die tot vermindering van bedden zou moeten leiden, is het verder ontwikkelen van multi-functionele eenheden (MFE). In deze kleine klinieken worden acute en crisishulp, ambulante behandeling, deeltijd behandeling en kortdurende klinische behandeling voor een bepaalde “gezondheidsregio” bij elkaar gebracht. Meestal in het centrum van een stad. Simons verwacht dat het aantal MFE's de komende jaren zal stijgen tot 41. Oudshoorn heeft in de regio Dordrecht verschillende soorten MFE's opgezet.

Naast een MFE voor de jeugd (“jonge mensen tot dertig jaar baren ons de meeste zorgen”) en een begeleid wonen-project, bestaat er ook een dagopvang voor psychiatrische patiënten. 's Morgens of 's middags nemen patiënten deel aan een groepstherapie of krijgen zij een individuele behandeling. De rest van de dag gaan zij gewoon naar school of naar hun werk. Ook kunnen zij er voor kiezen te blijven slapen op het centrum en alleen in het weekeinde naar huis te gaan. Volgens Oudshoorn voelen deze patiënten zich beter in hun eigen huis “als je ze maar wel 24-uur zorg kunt garanderen.” “Er zitten mensen bij die een paar jaar geleden nog in Den Haag in een psychiatrisch ziekenhuis lagen. Wij hebben ze actief benaderd om in hun eigen regio aan deze behandeling deel te nemen. Sommigen zeiden "nee, laat mij hier maar lekker zitten', anderen zijn er wel op ingegaan.”

Vroeger opgesloten en nu voor een deel zelfstandig thuis. Oudshoorn vindt de hiermee in verband gebrachte angst van buitenstaanders voor "aanvallen van gekken' overdreven. “Niet-psychiatrische patiënten zijn veel gevaarlijk dan psychiatrische patiënten.”

De veranderingen in de geestelijke gezondheidszorg worden niet door iedereen even enthousiast ontvangen. De plannen worden gepresenteerd als “humaniserend”, zegt de arts F.B. Schenk “maar het enige doel is natuurlijk bezuiniging.” De dure zorg in algemene psychiatrische ziekenhuizen zou volgens de staatssecretaris door middel van lagere budgetten in deze ziekenhuizen vervangen kunnen worden door goedkopere zorg dichter bij huis. Schenk, die zelf in de chronische psychiatrie heeft gewerkt, spreekt van een “ontmanteling” van de psychiatrie. “Simons heft de inrichtingen domweg op. Het wachten op de ongelukken kan beginnen.”

Oudshoorn vindt het voorstel van Simons niet irreëel. “Opname in een ziekenhuis of kliniek kost honderden guldens per dag. Meer dan vijftig procent van de bedden worden bezet door chronische patiënten. Dat zou teruggebracht kunnen worden tot de helft. Deze mensen zijn misschien wel chronisch patiënt maar zij behoeven geen chronische zorg.” Het gaat om een substitutie van bedden waarbij “dure zorg wordt vervangen door minder dure maar net zo goede zorg.”

Binnenkort opent in het centrum van Dordrecht ook een MFE-kliniek voor chronische patiënten. Meteen al bij de intake wordt vastgesteld bij welke MFE de patiënt het best terecht kan: kortdurende zorg (dagopvang of beschermd wonen) of langdurige zorg (opname in het toekomstige "Kasperspad'). Gedurende het hele verdere verloop van de behandeling, ook in de nazorg, blijft de patiënt onder de hoede van de desbetreffende MFE-kliniek. Meer keuzemogelijkheden maar alles onder één dak. In deze opzet zijn volgens Simons veel minder bedden nodig dan de huidige norm per regio toestaat (1,4 bed op 1000 inwoners per gezondheidsregio). Wel is meer ambulante zorg nodig. Oudshoorn: “Ons ambulante team is versterkt - ze moeten dag en nacht bereikbaar zijn.” Oudshoorn is trots op het feit dat hij onder de norm zit: “Veel regio's zitten boven de norm. Den Haag bijvoorbeeld is de krankzinnigste regio van Nederland. Wij halen daar nu onze gekken vandaan.”

Over één ding is men het eens: psychiatrische afdelingen en klinieken zullen nooit allemaal gesloten worden. Buitenlandse experimenten met "het naar huis sturen van alle psychiatrische patiënten' hebben allang aangetoond dat zulks “onzinnig” is. In Nederland is volgens Oudshoorn echter wel plaats voor een “flexibeler” beleid in de geestelijke gezondheidszorg.