Hof staat Duitse deelneming aan Navo-operatie toe

BONN, 9 APRIL. Duitse militairen mogen in AWACS-waarnemingsvliegtuigen van de NAVO meedoen aan de controles op de naleving van het VN-vliegverbod boven Bosnië die maandag beginnen. Dat staat vast nu het Constitutionele Hof in Karlsruhe gisteravond verzoeken van de FDP en de oppositionele SPD om de inzet van Duitse militairen per spoeduitspraak te verbieden heeft afgewezen.

Daarmee staat ook vast dat de Bondsrepubliek voor het eerst in haar bestaan gaat deelnemen aan een militaire operatie buiten het NAVO-verdragsgebied.

De acht rechters namen hun besluit met 5 tegen 3 stemmen. In meerderheid achtten zij de acute schade die het gevraagde verbod zou toebrengen aan de internationale positie van de Bondsrepubliek en aan de VN-actie die de NAVO uitvoert van groter gewicht dan de vraag of de inzet van Duitse soldaten verenigbaar is met de grondwet.

Op die vraag, die SPD en FDP ontkennend beantwoorden, is de hoogste Duitse rechter nog niet ingegaan. Dat gebeurt pas bij een latere behandeling van de juridische portee van de zaak. Verwacht wordt dat het nog maanden, wellicht zelfs een à twee jaar, gaat duren tot het zover komt. Bij het hof in Karlsruhe zijn namelijk ook moeilijke en belangrijke klachten in behandeling over onder meer de EG-verdragen van Maastricht (de positie van de Duitse deelstaten), de nieuwe abortuswetgeving, eigendomsrechten van Westduitsers in de vroegere DDR en de toelaatbaarheid van berechting van DRR-grenssoldaten en spionnen.

Anders gezegd: het tot nu toe uitzichtloze debat over een grondwetswijziging inzake de "out-of-area'-kwestie moet vermoedelijk binnenkort worden hervat zonder dat er nu meer zicht is op een parlementair-wetgevende oplossing. Want de SPD, wier steun voor een vereiste parlementaire meerderheid van twee derden onmisbaar is, herhaalde gisteravond al direct dat zij tegen AWACS-achtige operaties blijft en in beginsel ook tegen deelneming aan méér dan vredesbewarende VN-acties buiten het NAVO-gebied.

De Duitse regeringscoalitie lijkt gisteren door het oog van de naald te zijn gekropen. In de FDP was begin deze week al openlijk, onder anderen door minister van justitie Sabine Leutheusser-Schnarrenberger, over een crisis gesproken voor het geval "Karlsruhe' zou hebben geweigerd om een spoedoordeel te geven. In dat geval zou de FDP, die het politiek eens was met een besluit van de ministers van CDU/CSU van vorige week om aan de AWACS-waarnemingen mee te doen, hebben moeten kiezen tussen a. vasthouden aan haar opvatting dat zoiets niet verenigbaar is met de Duitse grondwet en b. alsnog op dit stuk omgaan.

Pag.5: Voorlopige zege CDU

Dat wil zeggen dat de CDU/CSU als grootste regeringspartij in het al jaren slepende debat over de uitleg van de grondwet op dit stuk maar een voorlopige zege heeft behaald. Een zege bovendien die alléén geldt voor de komende AWACS-vluchten boven Bosnië, zoals het constitutionele hof gisteren uitdrukkelijk bepaalde. De CDU/CSU-ministers hadden, ongeacht coalitie-politieke overwegingen van kanselier en partijvoorzitter Helmut Kohl, trouwens ook moeilijk terug kunnen komen van hun oordeel dat de bestaande grondwet deelneming buiten het NAVO-gebied aan vredeshandhavende en vredesafdwingende acties onder de vlag van de VN (of de Westeuropese Unie, WEU) toelaat. Want Wolfgang Schäuble, de fractieleider van de CDU/CSU in de Bondsdag, had de FDP (en Kohl) begin vorige week al "vastgezet' met de mededeling dat zijn fractie het daarover unaniem eens was.

Voor het oordeel van het hof was behalve het risico van Duits internationaal isolement van belang geweest dat de Bondsrepubliek circa een derde van het AWACS-personeel levert en dat minister van defensie Volker Rühe (CDU) en Manfred Wörner, secretaris-generaal van de NAVO, woensdag in Karlsruhe in antwoord op uitdrukkelijke vragen hadden verzekerd dat uitvoering van de luchtcontroles zonder Duitse deelneming “binnen een à twee weken” heel moeilijk zou worden. Bovendien had voor het hof zwaar gewogen dat Duitsland beslist geen grondtroepen of gevechtsvliegtuigen zal leveren, terwijl het gevaar voor het op zeer grote hoogte vliegende AWACS-personeel maar beperkt is.

CDU/CSU en de FDP reageerden gisteravond opgelucht. Vice-kanselier en aanstaand FDP-voorzitter Klaus Kinkel (minister van buitenlandse zaken) was blij dat het hof het verzoek van zijn partij om een spoedverbod (einstweilige Anordnung) had afgewezen. “Politiek gesproken hadden de FDP en ik deze uitspraak gewenst, dat heb ik de rechters in Karlsruhe woensdag trouwens ook openlijk gezegd, het ging ons alleen om onze grondwettelijke bezwaren.”

Het SPD-Bondsdaglid Günter Verheugen, die woensdag de positie van zijn partij voor het Constitutionele Hof had verdedigd, kritiseerde Rühe en NAVO-secretaris-generaal Wörner omdat zij “op sluipende wijze” en zonder verdragswijziging van de NAVO iets anders zouden proberen te maken dan het verdedigingsbondgenootschap waarvan Duitsland lid is.