Fide kan WK-match niet 'n keer overslaan

AMSTERDAM, 9 APRIL. Zoals supertankers die hun koers kwijt zijn en recht op elkaar af stevenen - draaien kunnen zij niet meer, een verschrikkelijk ongeluk is onafwendbaar, maar echt geloven zullen de toeschouwers het pas als de klap is gevallen - zo lijkt niets de schaakwereld meer te kunnen behoeden voor een situatie die een maand geleden nog als een grap werd beschouwd. Er komen drie wereldkampioenen. De winnaar van Kasparov-Short, de piratenmatch die in september in Londen moet beginnen. De winnaar van de match Karpov-Timman, te organiseren door de wereldschaakbond (Fide), tijd en plaats nog onbekend. En Robert Fischer natuurlijk.

Wie van de drie is de echte wereldkampioen? De Fide heeft Kasparov zijn titel afgepakt, maar aan het einde van dit jaar zal Kasparov nog steeds onbetwist de sterkste schaker zijn. Wie door de schaakwereld als echte wereldkampioen aanvaard wil worden, die zal van hem moeten winnen, dat blijft. Maar zijn match tegen Short heeft aan waarde ingeboet. Een match zonder officiële status, waarvan de winnaar al bekend is. De aanspraken van Fischer op de titel zijn door de recente ontwikkelingen groter geworden. Als Kasparov buiten de Fide wereldkampioen kan zijn, waarom hij dan niet? Fischer kan tot het einde van zijn leven wereldkampioen blijven door eens in de twintig jaar zijn titel tegen Spassky te verdedigen. Voor sommige bewonderaars is dat genoeg.

En Karpov-Timman, een match om het WK tussen twee spelers die al door Short waren uitgeschakeld, hoe serieus moeten we dat nemen? Het was onvermijdelijk dat de match er zou komen. Geen sportbond kan het zich permitteren te zeggen: “Onze twee finalisten zijn voor zich zelf begonnen, daarom zien we er voor de rest van ons bestaan van af om een wereldkampioenschap te organiseren.” Nu een keertje overslaan, in afwachting van betere tijden, kon ook niet. De meeste zonetoernooien zijn al gespeeld de afgelopen maanden. In juni volgt het interzonale toernooi in Biel. Allemaal kwalificatiewedstrijden, onder auspiciën van de Fide, die de uitdager moeten aanwijzen die straks, over twee of drie jaar, tegen de wereldkampioen van de Fide moet spelen.

Als de Fide nu zou zeggen dat ze helaas geen wereldkampioen beschikbaar heeft, zou ze tegelijk alle zonetoernooien met terugwerkende kracht ongeldig en voor spek en bonen gespeeld verklaren. De reglementen eisten een match Karpov-Timman. Ook onvermijdelijk was het dat Karpov en Timman zich bereid zouden verklaren om het wereldkampioenschap te spelen. Ze zijn nauw betrokken geweest bij het opstellen van de reglementen. Ze hebben geen belangrijke grief meer tegen de Fide. Een reden om nu op hun beurt te rebelleren is er niet.

Het duurde even voor Timman dat inzag, want een paar weken geleden noemde hij hij het nog een "onsmakelijk neveneffect' als zijn match tegen Karpov om het wereldkampioenschap zou gaan. Hij legde uit dat zijn standpunten van toen en van nu eigenlijk niet zo veel verschillen, maar die redenering begreep ik niet helemaal. Timman: “Nou ja, hoe dan ook, ik heb me er bij neergelegd dat het onvermijdelijk is dat ik tegen Karpov om het wereldkampioenschap van de Fide speel. Als een geschenk uit de hemel beschouw ik het beslist niet. Kijk wat zo'n lange match van 24 partijen met mensen doet. Kasparov begint al aardig kaal te worden bij de kruin. Karpov trilt met zijn handen. Zo'n match gaat je niet in de koude kleren zitten. Botwinnik wist ook al dat het je een jaar van je leven kost. Je kan beter onbezorgd op vakantie gaan, niet?”

Ach mijnheer, uw zorgen wil ik overnemen, zal menig schaker denken. Fide-president Campo manes heeft gezegd dat hij er een eer in stelde om te zorgen dat het prijzengeld voor Karpov-Timman hoger zou zijn dan de 1,7 miljoen pond voor Kasparov-Short. Lukt dat? De startsubsidie van f 2500 die de gemeente Amsterdam gaf om de match daar binnen te halen, zal Kasparov en Short nog niet van jaloezie doen verbleken. Maar in Griekenland schijnt veel geld voor het schaken beschikbaar te zijn. Ze hadden daar Timman al uitgenodigd om met het gezin eens een paar weken op vakantie te komen, op kosten van de schaakbond. Een deel van de match willen ze nu graag organiseren. En dan is er nog Belfort, de Franse stad waar Karpov en Timman lid zijn van de schaakclub, evenals Spassky, met wie Timman wil gaan samenwerken. Campomanes zei dat hij in Azië ook nog wel wat rijke weldoeners tegen zou kunnen komen. Misschien wordt Karpov-Timman een reizend circus, van Amsterdam via Belfort en Athene naar Azië. Voor 7 mei moet het beslist zijn, u kunt nog meebieden.

Interessante ontwikkelingen ook voor de Grandmasters Association (GMA). De bond van grootmeesters had een overeenkomst met de Fide. Een bedrag gelijk aan tien procent van het prijzengeld van de WK-match zou voor de GMA zijn. De afgelopen jaren heeft de Fide zich daar onder uit proberen te draaien, maar vanaf het moment dat Kasparov en Short zich hadden afgescheiden, speelde de Fide opeens weer dikke vrienden met de GMA. In een enigszins onbekookte reactie werd vanuit de GMA walgend een opheffingsvergadering aangekondigd, wegens de slechtheid van de wereld in het algemeen en van Kasparov, Short en Campomanes in het bijzonder. Even wachten, zou ik zeggen. De duizelingwekkend snelle omkeringen van allianties die de schaakwereld de afgelopen tijd heeft gezien, zijn inderdaad geen prettig gezicht, maar het hoeft nog geen reden te zijn om jezelf de keel af te snijden.

De situatie zoals hij nu is blijft niet zo. Over een paar jaar zullen er weer deals gemaakt worden tussen Campomanes en Kasparov. Hij is nu eenmaal de beste speler, men kan niet zonder hem. Straks in 1994, krijgen we dan in Las Vegas het superkampioenschap, de strijd van de kampioenen van alle categorieën, Kasparov, Karpov/Timman en Fischer? Fischer moet met een gevangenisstraf rekenen als hij Amerika binnenkomt. Hij schijnt zijn hotel in Belgrado uitgegooid te zijn, volkomen berooid, omdat al zijn prijzengeld op de Jugoskandic-bank stond, die de loketten inmiddels gesloten heeft. Volgens Spassky zal Fischer niet nog een keer aan het griezelige avontuur van een schaakwedstrijd beginnen. Maar we hebben wel meer dingen gezien die onmogelijk leken. Het zijn interessante tijden voor de schaakwereld.