Europees perspectief

EUROPA BEWEEGT zich in golven. Na het Euro-pessimisme van begin jaren tachtig volgde een langgerekte beweging omhoog, opgestuwd door de verwachtingen over de voordelen van de interne markt en door de plannen voor een gemeenschappelijke munt.

In Maastricht, december 1991, bereikte Europa zijn top en vervolgens ging het snel omlaag. De stemming bevindt zich nu in een dal. Het gaat niet goed met de politieke partijen van zittende regeringen, het gaat niet goed met de economie. De financieel-economische normen die werden afgesproken in Maastricht raken op drift en de voorspelde positieve effecten van de interne markt lijken een grap, nu overal de werkloosheid oploopt. In de Europese achtertuin woeden uitzichtloze burgeroorlogen, het einde van de communistische overheersing heeft geleid tot nieuwe vormen van instabiliteit. De kosten die de val van het communisme met zich meebrengt hebben Duitsland overbelast. Stagnatie in Duitsland brengt met zich mee dat ook de rest van continentaal Europa stilvalt.

Vanuit West-Europa bezien staan de economische zaken er in 1993 niet gunstig voor, maar dat is een Eurocentrische blik op de wereld. De Verenigde Staten, goed voor een vijfde van de wereldeconomie, zijn na de recessie van 1990-'91 terug op een pad van gematigde groei. De Amerikanen hebben bovendien voor politieke vernieuwing gezorgd door de wisseling van de wacht in het Witte Huis. In de op één na grootste economie ter wereld, Japan, lijkt de zonsverduistering die volgde op het uiteenspatten van de luchtbel-economie over haar donkerste punt heen te zijn. Opgekrikt door een miljardenpakket ter stimulering van de binnenlandse markt en met een nog groter investeringsprogramma in aantocht maakt Japan zich op voor een nieuwe fase van groei. Europeanen zijn zich er niet dagelijks van bewust dat de Japanse economie de afgelopen vijf jaar is gegroeid met maar liefst de omvang van de totale economie van Frankrijk.

DE UITBUNDIGSTE groeiers bevinden zich begin jaren negentig in de ontwikkelingslanden. Latijns Amerika heeft de schuldencrisis van zich afgeschud en trekt nu zoveel nieuw kapitaal aan dat deskundigen vrezen voor nieuwe risico's. Wel worstelt Brazilié, de helft van het continent, nog altijd met hoge inflatie en politieke chaos. Mexico heeft zich inmiddels gemeld om lid te worden van de OESO, de club van 24 rijke industrielanden, en Chili wordt gerekend tot de succeslanden langs de kusten van de Stille oceaan.

Aan de andere kant van de Stille oceaan maakt Zuid-Korea zich eveneens op voor lidmaatschap van de OESO. Het bekende groepje van de vier Aziatische tijgers is inmiddels uitgegroeid tot een menagerie van gretige economieën, met China als grootste attractie. Landen met grote bevolkingen maken een spectaculaire groei van handel, investeringen en welvaart door. Het gaat uitstekend met de Derde wereld waar gekozen is voor marktprikkels en investeringen in de bevolking.

DE ECONOMISCHE opmars van nieuwkomers vormt geen bedreiging maar een kans voor de gevestigde economieën van Europa. Meer groei elders betekent ook een stimulans voor Europese bedrijvigheid. Verheviging van de concurrentie helpt om het vertrouwde sociaal-economische model nieuwe vitaliteit in te blazen. Daarbij past geen doemdenken, maar ondernemend politiek en economisch leiderschap om de structurele tekortkomingen aan te pakken. En de wetenschap dat in een golvend landschap na een dal altijd weer een helling volgt naar een top met nieuwe vergezichten.