Scheiding komt Britten duurder te staan

LONDEN, 8 APRIL. Zelfs in het land van melk, honing en ferme gehechtheid aan family values leven vaders en moeders steeds minder lang en gelukkig met elkaar. Eén op de drie huwelijken in Groot-Brittannië eindigt in echtscheiding. In de hoogste kringen - de familie van de koningin zelf - ligt die verhouding zelfs aanzienlijk hoger.

De Britse regering kijkt de ontwikkeling met zorg aan, vooral omdat dit moreel verval gepaard gaat met toenemende kosten voor de staatskas. Naar schatting 900.000 alleenstaande ouders, vooral moeders, doen een beroep op sociale uitkeringen, alleen omdat de vader van hun kroost niet of nauwelijks financieel bijdraagt aan hun onderhoudskosten. Aan die praktijk komt deze week een einde. Een nieuwe instantie met de bedrieglijk vriendelijke naam Child Support Agency (CSA) gaat ouders opsporen die zich onttrekken aan hun financiële verplichtingen en hen dwingen daaraan te voldoen. De regering hoopt op die manier 500 miljoen pond per jaar aan sociale uitkeringen voor alleenstaande moeders op afwezige vaders te kunnen verhalen.

De komst van de CSA is met uiterst gemengde gevoelens begroet. De woordvoerder van mijn regionale CSA beweerde desgevraagd dat tegenstanders van de plannen "a bunch of loonies', een horde gekken, mogen heten. “Iedereen die goed bij zijn hoofd is, is er vóór dat ouders opdraaien voor de kosten van de door hen verwekte kinderen.”

Die uitlating riekt naar overheidspropaganda, want de protesten komen van moeders die niet gedwongen willen worden de naam van hun partner te onthullen, van vaders die een bezoekregeling willen in ruil voor een (hogere) bijdrage en van welzijnsorganisaties en advocaten die vrezen dat de activiteiten van de CSA averechts zullen werken op het welzijn van de kinderen.

De regering heeft de CSA, als eerste van een serie te creëren semi-overheidsinstanties, vergaande bevoegdheden gegeven. De nieuwe instelling gaat moeders met een uitkering dwingen de vader van de kinderen te noemen, op straffe van een korting van 20 procent op die uitkering. Moeders met een eigen inkomen kunnen de CSA inschakelen om ervoor te zorgen dat de vader gedwongen wordt bij te dragen aan onderhoud en opvoeding van de kinderen. Zij profiteren rechtstreeks, zodra de vader gaat betalen. Moeders met een uitkering worden er geen cent beter van, want de op de vader verhaalde som gaat rechtstreeks naar de sociale dienst ter compensatie van de uitkering aan de moeder.

Om tot nu toe absente vaders op te sporen heeft de CSA toegang tot de computerbestanden van de belastingdienst en van sociale zaken gekregen, een bestand van ruim 30 miljoen persoonsgegevens. Daarnaast verandert deze week de regeling bij echtscheiding: de rechtbank bepaalt niet langer de hoogte van de kinderbijdrage, maar de CSA. En de CSA heeft al aangekondigd de bijna routineus opgelegde gemiddelde bijdrage van 25 pond per kind per week te laag te vinden en die ten minste te verdubbelen.

De minister van sociale zaken, Peter Lilley, een aarts-Thatcherite, houdt vol dat alleenstaande ouders met tact ondervraagd zullen worden over hun persoonlijke omstandigheden. Degenen die kunnen aantonen dat ze terecht bang zijn voor de voormalige partner kunnen worden vrijgesteld van het verplicht verstrekken van informatie. Slachtoffers van verkrachting of van geweld binnen het huwelijk zouden niets hebben te vrezen.

Pag.4: Ambtenaren zoeken verwekkers

Maar de actiegroep voor alleenstaande moeders, Gingerbread, is nu al met voorbeelden voor de dag gekomen waaruit blijkt dat ambtenaren precies willen weten waar een kind is verwekt, en ook wel hoe. Vrouwen die een kind willen maar geen partner, zullen er rekening mee moeten houden dat zelfs de spermadonor niet langer anoniem zal kunnen blijven, indien ze ooit op een uitkering aanspraak willen maken. “Ik vind dat de staat te ver gaat,” zei een woedende alleenstaande moeder daar over. “Ik heb keurig jarenlang mijn sociale premies betaald, dus ik heb dat recht op een aanvullende uitkering gekocht met mijn eigen bijdragen. Nu ben ik zonder werk, mijn partner van destijds wéét niet eens dat hij vader is en nu zou hij opeens die rol op zich moeten nemen?”

Dit was een moeder die zich kon permitteren de korting op haar uitkering te riskeren, omdat ze financieel niet helemaal aan de grond zit. Een van de bezwaren tegen de CSA-nethode is dat hij discrimineert tegen de allerarmsten. Een andere tegenwerping is, dat hij afwezige vaders ertoe zal brengen contact met hun kinderen te eisen in ruil voor de (verhoogde) bijdrage. De praktijk wijst uit dat vaders ophouden voor hun kinderen te betalen, als de omgangsregeling wordt gesaboteerd of verwatert. Chris Hill, lid van de actiegroep Families Need Fathers, wijt dat resultaat aan ex-echtgenotes met “een Medea-complex”: “Ze kunnen woede-aanvallen hebben die soms jaren duren. (...) Hun straf is dubbel zo groot als hun gekwetstheid.”

Binnen twee jaar na een echtscheiding heeft 50 procent van de vaders alle contact met de kinderen verloren, rekent Hill voor. Velen van hen kunnen niet langer betalen, omdat de financiële voorwaarden bij de scheiding zo in hun nadeel zijn uitgevallen, dat ze niet eens een dak boven hun hoofd hebben. Anderen houden zich financieel op de been dank zij een nieuwe partner met een eigen inkomen. Dat inkomen gaat vanaf heden ook meetellen als de CSA de hoogte van de gewenste kindertoelage berekent.

Zelfs degenen die een zogenaamde "clean break'-regeling bij de rechtbank hebben getroffen, waarbij de moeder afziet van een bijdrage voor de kinderen in ruil voor het bezit van het gehele (koop)huis, zullen in de toekomst door de CSA worden aangesproken voor de nieuwe, hogere kindertoelage. Vaders die niet willen of kunnen betalen, zien de bijdrage afgetrokken van hun salaris. In het ergste geval kunnen ze gestraft worden met opsluiting in de gevangenis. Het is waar dat het percentage vaders dat bijdraagt aan de kosten van hun kinderen uit een vorig huwelijk gedaald is tot één op vier, maar Hill pleit voor alternatieve echtscheidingsregelingen, waarbij - als in de Verenigde Staten - “gedeeld ouderschap” normaler wordt en de vader ook waar voor zijn geld krijgt.

Een vooraanstaande rechter die ervoor moet waken dat de CSA niet te ver gaat in het opleggen van onredelijk hoge bijdragen voor de opvoeding van de kinderen, heeft al voorspeld dat de raden van beroep overspoeld zullen worden met tienduizenden bitter verontwaardigde vaders die opeens tot vier keer zoveel voor hun kinderen moeten betalen, als ze ooit hebben afgesproken. Judge Thorpe verwacht alleen dit jaar al meer dan 27.000 zittingen, waarin voormalige partners elke vorm van overleg zullen mijden en elkaar alleen maar verwijten naar het hoofd zullen slingeren.

Advocaten waarschuwen dat er grote problemen gaan ontstaan, omdat de CSA de hoogte van de toelage gaat relateren aan het aantal dagen dat een kind bij de vader doorbrengt. Als een kind meer dan 104 nachten per jaar bij de afwezige ouder logeert, krijgt die ouder aftrek van de onderhoudstoelage die hij moet betalen. “Moeders die het vroeger best vonden als hun kind bij vader ging logeren, zullen nu dat contact proberen te beperken, omdat ze anders tenminste tweezevende van de toelage dreigen mis te lopen,” waarschuwde een advocaat voor familiezaken, Richard Sax, deze week. En zijn collega, Claire Meltzer, zegt te vrezen dat het hele nieuwe systeem contraproduktief zal werken, omdat te voorspellen conflicten en nieuwe bitterheid tussen voormalige partners alleen maar in het nadeel van het kind zal werken.

“Wij zijn geen strafcommando”, zegt het hoofd van de CSA, zelf kind van gescheiden ouders, Miss Ros Hepplewhite. “Ons kan het niet schelen of een relatie 20 minuten of 20 jaar heeft geduurd. Maar ouders zullen moeten leren inzien dat ze zelf tot op zekere hoogte kiezen voor het ouderschap en dat die keuze onvermijdelijk het betalen van onderhoud voor het kind met zich meebrengt. Het eist even een cultuurverandering, maar financieel bijdragen aan het onderhoud van je kind zal net zo'n zekerheid worden als het betalen van belasting en de wetenschap dat een mens uiteindelijk moet doodgaan.”